الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢١ - قصه كسائى با اصمعى در مجلس هارون الرشيد

بخششى براى ناقه نسبت به جلد مزبور وجود ندارد.

قوله: لم يبق لها عطية: ضمير در « لها » به ناقه راجع است.

قوله: و انّما حق الاعراب و المعنى النصب: امّا اعراب بخاطر آنكه « تعطى » نياز بمفعول دارد و در صورت نصب « رئمان » اين كمبود و نقيصه برطرف ميشود.

و امّا معنا بخاطر آنكه با نصب « رئمان » براى ناقه نسبت به بچّه‌اش عطيّه‌اى فرض كرده‌ايم درحاليكه اگر آنرا با نصب بخوانيم عطيّه‌اى براى آن باقى نميماند.

قوله: لانّ المراد به القبيلة: علّت است براى اينكه « عامر » مفرد است و معذلك ضمير جمع بآن عود كرده.

قوله: مثلها: يعنى مثل « من » .

قوله: ارضيتم بالحيوة الدنيا الخ‌ : آيه (٣٨) از سوره توبه.

تجزيه و تركيب‌

أ: همزه استفهام.

رضيتم: فعل ماضى، جمع، مذكر، حاضر، ثلاثى مجرّد، از باب علم، يعلم، لازم، معلوم.

باء: حرف جار.

الحياة: مجرور به « باء » ، متعلق به « رضيتم » ، مضاف.

الدنيا: مضاف‌اليه.

من: حرف جار، بمعناى « بدل » .

الآخرة: مجرور به « من » ، متعلق به « رضيتم » .

قوله: و انكر ذلك بعضهم: مشاراليه « ذلك » كون من بمعنى البدل مى‌باشد.

قوله: انّ ثعلبا الخ: ثعلب لقب ابو العباس احمد بن يحيى است، وى از شيوخ كوفه و از معاصرين مبرّد نحوى است كه بينشان مباحثات و مناظرات متعدّدى واقع شده.