الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٥ - تضعيف رأى زمخشرى و جماعت نحاة

تجزيه و تركيب‌

أ: از ادات استفهام.

فاء: عاطفه.

ما: از حروف مشبهة بليس.

نحن: اسم « ماء » .

بميتين: باء زائده و « ميتين » خبر براى « ما » .

قوله: و يضعّف قولهم ما فيه: قولهم مفعول مقدم است براى « يضعّف » و كلمه « ما » فاعل آنست و ضمير در « فيه » به قولهم راجع است.

قوله: و انّه غير مطرّد: ضمير در « انّه » به قولهم راجع است.

قوله: امّا الاوّل: يعنى اينكه در قول زمخشرى و جماعت تكلّف است.

قوله: انّه اسهل منه: ضمير در « انّه » به تقديم بعض المعطوف و در « منه » به حذف راجع است.

قوله: لآن المتجوّز فيه على قولهم: يعنى قول سيبويه و جمهور.

قوله: اقلّ لفظا: چون بنابر قول سيبويه حذفى در بين نبوده تنها مجاز بخاطر وقوع همزه در غير موضعش مى‌باشد بخلاف رأى زمخشرى كه طبق آن جمله‌اى محذوف بوده قهرا بملاحظه آن الفاظ كلام بيشتر مى‌باشند.

قوله: مع انّ فى هذا التجوّز: يعنى تجوّز بقول سيبويه.

قوله: و امّا الثانى: يعنى غير مطرّد بودن حذف نسبت بتمام مواضع.

قوله: فلانّه غير ممكن: ضمير در « فلانّه » به حذف راجع است.

قوله: افمن هو قائم على كلّ نفس الخ‌ : آيه (٣٣) از سوره رعد.

تجزيه و تركيب‌

همزه: حرف استفهام، غير عامل، مبنى.