الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٧ - رأى زمخشرى و جماعتى از نحاة راجع به همزه استفهام

دليل دوّم: وقتى همزه در جمله‌اى كه با « واو » يا با « فاء » و يا با « ثمّ » عطف شده باشد قرار گيرد آنرا بر عطف مقدّم نموده تا بدين ترتيب بر اصالت آن در تصدير تنبيه نمايند مانند أو لم ينظروا ( آيا نظر نكرده‌اند) و افلم يسيروا ( آيا پس سير نكرده‌اند) و اثمّ اذا ما وقع آمنتم به‌ ( آيا آنگاه كه عذاب واقع شد باو ايمان مى‌آوريد) درحاليكه ساير ادات استفهام از حروف عاطف مؤخّر آورده ميشوند چنانچه قياس و قاعده تمام اجزاء جمله معطوف همين بوده و حكم مزبور اختصاصى بخصوص عاطف كه يكى از اجزاء جمله است نداشته بلكه تمام اجزاء جمله واحد چنين حكمى هستند.

و اما مثال ساير ادات استفهام كه در جمله معطوف بعد از عاطف آمده‌اند بشرح زير است:

و كيف تكفرون‌ ( و چگونه كفر ميورزيد).

در اينمثال كيف (از واو عاطفه مؤخّر گرديده است:)

فاين تذهبون‌ ( پس كجا مى‌رويد).

در اينمثال « اين » بعد از « فاء » عاطفه آمده است.

فانىّ تؤفكون‌ ( پس چرا نسبت دروغ مى‌دهيد).

فهل يهلك الّا القوم الفاسقون‌ ( هلاك نميشوند مگر قوم فاسق).

در اينمثال كلمه « هل » بعد از فاء عاطفه درآمده.

فاىّ الفريقين‌ ( پس كداميك از دو گروه).

در اينمثال لفظ « اىّ » بعد از فاء عاطفه درآمده.

فما لكم فى المنافقين فئتين‌ ( پس چرا شما درباره منافقين به دو گروه تقسيم شديد).

رأى زمخشرى و جماعتى از نحاة راجع به همزه استفهام‌

آنچه گفته و بيان نموديم كه همزه استفهام در جمله معطوفه بوسيله واو، فاء و ثم‌