الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٣٣ - مقاله مصنف و نقل كلام زمخشرى

شرح‌

قوله: و زعم الزمخشرى انّه ينجّر مع التوكيد: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » بوده و كلمه « ينجّر » يعنى جارى مى‌شود و بهتر بگوئيم يعنى ثابت مى‌باشد.

قوله: و لمّا ان جائت رسلنا لوطا الخ‌ : آيه (٣٣) از سوره عنكبوت‌

قوله: و لمّا جائت رسلنا ابراهيم بالبشرى الخ‌ : آيه (٦٩) از سوره هود.

تجزيه و تركيب‌

لمّا: براى توقيت.

جائت: فعل ماضى، مفرد، مؤنث، غائب، ثلاثى مجرّد از باب ضرب، يضرب، معلوم متعدى با حرف جرّ.

رسلنا: مضاف و مضاف‌اليه، فاعل براى « جائت » .

ابراهيم: منصوب به نزع خافض و تقدير: لابراهيم مى‌باشد.

باء: حرف جارّ، براى تعديه.

البشرى: مجرور به « با » متعلق به « جائت » مفعول با واسطه آن.

قوله: تنبيها و تأكيدا على انّ الاسائة: بهتر بود مصنّف مى‌گفت: تأكيدا و تنبيها على انّ الاسائه.

قوله: فهى مؤكدة فى قصّة لوط للاتّصال و اللزّوم: ضمير « هى » به « ان » راجع است.

قوله: اذ ليس الجواب فيها كالاوّل: ضمير در « فيها » به قصّه ابراهيم راجع بوده و مقصود از « الاوّل » آيه‌اى كه قصّه لوط را بيان مى‌كند مى‌باشد.

قوله: و هو السّبب فى الجواب: ضمير « هو » به ما بعد لو راجع است.

قوله: و هذا الذى ذكراه لا يعرفه كبراء النحويين: ضمير تثنيه در « ذكراه » به زمخشرى و شلوبين راجع است.

قوله: ان صلة اكدت وجود الفعلين: كلمه « ان » مبتدأ و « صله » خبر آن بوده و جمله‌