الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٧ - جواب مصنف از دو استدلال ابن طاهر

قرار مى‌دهد ولى در عين حال اشكال ندارد كه بر سر ماضى نيز درآيد.

و جواب از استدلال دوّم را اينطور مى‌دهيم:

بعد از « ان » شرطيّه اگرچه ماضى محلّا محكوم بجزم است ولى جهتش آنستكه « ان » شرطيه اثرش اينستكه معناى ماضى را از گذشته به استقبال منقلب مى‌نمايد از اينرو در محلّش نيز اثر جزم گذارده همانطورى كه مضارع را خالص براى استقبال قرار داده و در لفظ آن اثر جزم مى‌گذارد.

شرح‌

قوله: و قد اختلف من ذلك فى امرين: مشاراليه « ذلك » ان مى‌باشد.

قوله: زعم انّها غيرها: ضمير فاعلى در « زعم » به ابن طاهر راجع است و ضمير در « انّها » به الموصوله بالماضى و در « غيرها » به الموصولة بالمضارع عود مى‌كند.

قوله: فلا تدخل على غيره: يعنى على غير الاستقبال.

قوله: كاسين و سوف: يعنى همانطورى كه سين و سوف بر غير استقبال داخل نميشود.

قوله: انّها كانت الناصبة: ضمير در « انّها » به « ان » راجع است.

قوله: لحكم على موضعها بالنصب: يعنى موضع ان و صله‌اش.

قوله: و لا قائل به: ضمير در « به » به منصوب بودن ماضى راجع است.

قوله: فانّها تخلّص المضارع: ضمير در « فانّها » به نون تأكيد راجع است.

قوله: و با ادوات الشرط: يعنى و انّه منتقض بادوات الشرط.

قوله: مع دخولها على الماضى: ضمير در « دخولها » به ادوات الشرط راجع است.

قوله: انّه انّما حكم الخ: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » است.

قوله: لانّها اثرت القلب الى الاستقبال: ضمير در « لانّها » به ان الشرط برمى‌گردد.

قوله: فى معناه: يعنى فى معنى الماضى.

قوله: فى محلّه: يعنى محلّ ماضى.

قوله: كما انّها لما اثرت التخليص الخ: ضمير در « انّها » به ان شرطيه راجع است.