الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٤ - قسم اول از اقسام«ان» حرفيه

ان اكون: فعل مضارع منصوب، صيغه متكلم وحده، ضمير « انا » اسم است. براى « اكون » و « اوّل المسلمين» كه بعد قرار گرفته خبر آن مى‌باشد در تأويل مصدر، مفعول لاجله براى « امرت » مى‌باشد.

قوله: و الّذى اطمع ان يغفرلى‌ : آيه (٨٢) از سوره شعراء.

تجزيه و تركيب‌

الذى: موصول اسمى، معطوف است به « الذى » كه قبل از اين آيه مى‌باشد. معرفه، مبنى.

اطمع: فعل مضارع، صيغه متكلم وحده ثلاثى مجرد، از باب علم، يعلم، متعدى، معلوم، ضمير « انا » در آن مستتر است باستتار وجوبى و فاعل آن مى‌باشد، معرب.

ان: حرف ناصب، عامل، مبنى.

يغفر: فعل مضارع، صيغه مفرد، مذكر، غائب، ثلاثى مجرد از باب ضرب، يضرب، متعدى، معلوم، منصوب است به « ان » و در تأويل مصدر بوده و مصدر مؤل يا منصوب است تا مفعول براى « اطمع » باشد يا مجرور است به « فى » مقدّره و جمله « اطمع ان يغفرلى» صله و عائد است براى « الذين » محلّ از اعراب ندارد.

لى: جار و مجرور، متعلق به « يغفر » ظرف لغو.

قوله: فى قرأته حمزة و لا تحسبنّ الخ: در قرائت حمزه كلمه « تحسبن » با تاء مخاطب قرائت شده لذا ضمير « انت » فاعل آن بوده و « الذين » مفعول آن است كه بجاى هردو مفعول قرار گرفته و اما بنابر قرائت كسانيكه آنرا با ياء خوانده‌اند كلمه « الذين » فاعل آن است و از مورد استشهاد خارج مى‌باشد.

قوله: لو لا ان منّ اللّه علينا : آيه (٨٢) از سوره قصص.