الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨١ - قسم اول از اقسام«ان» حرفيه

لازم، معلوم، مهموز الفاء و ناقص يائى، مجزوم به « لم » و فاعل آن « ان يخشع قلوبهم» مى‌باشد.

لام: حرف جارّ، عامل، مبنى، بمعناى انتفاع.

الذين: موصول اسمى، جمع، مذكر، معرفه، مبنى، مجرور به لام، متعلق به « لم يأن» ظرف لغو.

آمنوا: فعل ماضى، صيغه جمع، مذكر، غائب، از باب افعال، مبنى و ضمير جمع فاعل آن مى‌باشد، صله و عائد براى « الذين » و اين فعل با فاعلش از جملاتى است كه محلّ از اعراب ندارد.

قوله: و عسى ان تكرهوا شيئا : آيه (٢١٦) از سوره بقره.

تجزيه و تركيب‌

عسى: از افعال مقاربه، جامد، مبنى، غير متصرف.

ان: از حروف ناصبه، عامله، مبنى.

تكرهوا: فعل مضارع، صيغه جمع، مذكر، حاضر، ثلاثى مجرد از باب علم، يعلم، ضمير جمع فاعل آن مى‌باشد، منصوب به « ان » و با آن در تأويل مصدر بوده و فاعل است براى « عسى » و بدين ترتيب « عسى » در اين آيه شريفه از خبر مستغنى است.

شيئا: مفعول براى « تكرهوا » .

قوله: و ما كان هذا القرآن ان يفترى‌ : آيه (٣٧) از سوره يونس.

تجزيه و تركيب‌

ما: نافيه.

كان: از افعال ناقصه، ماضى، صيغه مفرد، مذكر، غائب، متصرف مشتق از مصدر، عامل رفع و نصب، مبنى.