الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٤ - جواب جمهور از استدلال كوفيون

زائد بن صعصه فقعسى مى‌گويد:

يعنى: هرگاه نسبت خود را بيان كنيم معلوم خواهد شد كه شخص لئيم و پستى مرا نزائيده است و تو اى زن، چاره‌اى نمى‌يابى از اينكه اقرار كنى بآن طهارت مولد.

شاهد در « لم تلدنى» است كه در مقام دلالت بر معناى تبيّن در زمان استقبال آورده شده اگرچه معنايش ماضى است.

خليل و مبرّد گفته‌اند:

حق اينستكه « ان اذنا» همزه مفتوح بوده و در اصل لان اذنا مى‌باشد منتهى خليل « ان » را ناصبه دانسته ولى مبرّد آنرا مخفّفه از مثقله فرض كرده است.

مصنّف گويد:

قول خليل مردود است زيرا « ان » ناصبه هيچگاه بعدش اسم درحاليكه فعل مضمر و منوى باشد واقع نميشود و اين معنا تنها در « ان » مكسوره است كه اسم بعد آن واقع شده و فعلى را بين ان و اسم مزبور مضمر قرار مى‌دهند مانند آيه شريفه:

و ان احد من المشركين استجارك‌ ( و هرگاه يكى از مشركين بتو پناه آورد كه از دين آگاه شود ...) كه در اين آيه كلمه « ان » مكسوره بعدش « احد » آمده و فعل « استجارك » بين آندو و مضمر مى‌باشد.

سپس مصنّف مى‌گويد:

و بهرصورت قول شاعر ديگر را كه در ذيل نقل مى‌كنيم مى‌توان بر دو وجه ياد شده يعنى اقامه سبب مقام مسبب و تبيّن حمل نمود و آن بيت ابو العلاء بن كعب است كه گفته:

يعنى: اگر تو را بكشند، كشتن تو بر تو ننگ و عار نيست و بسا كشته شدن‌هاى ديگرى‌