الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٥ - استدلال مصنف بر جواز اعمال ان مخففه از مثقله

و باتّفاق ادباء دخول « ان » مهمله بر هردو نوع قياسى است.

و در برخى اوقات نيز فعل ماضى غير ناسخ است و اين نوع البته از دو نوع ديگر كمتر است مانند قول عاتكه بنت زيد بن عمرو:

يعنى: خشك باد دست راست تو، بدرستيكه مسلمانى را كشته‌اى و بر تو حلول كند عقوبت و مؤاخذه كسيكه عمدا مرتكب گناه شده است.

البته دخول « ان » مهمله بر سر فعل ماضى غير ناسخ قياسى نيست، فقط اخفش است كه آنرا قياسى ميداند است چه آنكه وى مثال: ان قام لانا و ان قعد لانت را اجازه داده است. و از همه انواع مذكور نادرتر آنستكه فعل مضارع غير ناسخ باشد همچون كلام برخى از اهل لسان:

ان يزينك لنفسك و ان يشنك لهيه (بدرستيكه نفس تو زينت تو است و محققا نفست شين و عيب تو خواهد بود).

و باجماع ارباب ادب اين نوع اجماعى نيست.

پس از آن مصنّف گويد:

در هرموردى كه كلمه « ان » يافت شود و بعد از آن لام مفتوحه آمده باشد مى‌بايد آنرا مخفّفه از مثقله دانسته و چنين حكم كنى كه اصل آن مشدّد بوده است.

البته در اينكه لام مزبور چه قسمى از لام است اختلاف مى‌باشد كه انشاء اللّه شرح آن در باب لام خواهد آمد.

شرح‌

قوله: فتدخل على الجملتين: يعنى جمله فعليّه و اسميّه.

قوله: خلافا للكوفيين: ايشان اعمال ان مخففه از مثقله را ممتنع مى‌دانند.

قوله: لنا: يعنى كسانيكه قائل بجواز اعمال مى‌باشند.