همچنين عرفان عامل درون‌سازى و پاك‌سازى باطن انسان است و بالاخره «هدف اساسى عرفان، نوسازى انسان و معيار بخشى به وى، در تنظيم رابطه‌هاى خود با خويشتن و با ديگران است.» بنابراين با يك تعبير ساده مى‌توان عرفان را عامل مهم مبارزه با نفس و خواهش‌هاى نفسانى فرد دانست و با خويشتن دارى و زهد آن را معنا داد. «١» اولين خلقت‌ پند نامه امام على (ع) به امام حسن (ع)
اى فرزند دلبند! بدان كه تو را بهر آن جهان آفريده‌اند نه اين جهان، و براى گذشتن آورده‌اند نه نشستن، و براى مرگ، نه جاويد زيستن.
تو در سرايى هستى كه خانه كوچ است و توشه اندوزى و جاى ناكامى و گذرگاه آن جهانى.
همانا كه مرگ در پى تو است و تو طعمه مرگى، و هيچ گريزنده از آن به سلامت نرسيد، و از دست هيچ جوينده خارج نشد و جوينده ناچار به آن رسيد.
پس بر حذر باش كه مرگ، آنگاه كه سرگرم گناهى و به خود مى‌گويى توبه خواهم كرد، به سراغت آيد، و ميان تو با توبه جدايى افكند كه خويشتن به دست خود تباه ساخته باشى.
بسيار به ياد مرگ باش و به ياد ناگهانى بودن آن و به ياد آنچه پس از مرگ به آن مى‌رسى، تا چون بر تو درآيد با همه نيرو آماده باشى، و چنان كه بايد كمر بسته، نه كه ناگهان فرا رسد و بر تو چيره گردد.
استوارى در عقيده‌ بين دو تن از مردم صدر اسلام مشاجره علمى در اصول عقايد به ميان آمد. يكى از آن دو شيعه اثنى عشرى بود. آن ديگرى به او گفت: با هم مباحثه مى‌كنيم هر يك از ما بر ديگرى غالب شد آن ديگرى به دين وى در آيد و از مذهب خود دست بكشد، آن شخص امامى كه ديندار عاقل بود در جوابش گفت: اگر من غالب شدم تو بايد از من متابعت نمايى و مرا اطاعت كنى، اما اگر تو بر غالب شدى من حق ندارم از تو اطاعت كنم، من بايد بروم از امامم بپرسم كه منطق‌