شيطان مانند دزدان هراسناك به هنگام حمله آماده فرار است و آن قدر قوى نيست كه در هنگام تهاجم، مقاوم باشد: «انَّ كَيْدَ الشَّيْطانَ كانَ ضَعيفاً» كيد شيطان هميشه ضعيف بوده و هست و اين اختصاص به زمان معينى ندارد؛ زيرا تعبير «كان» در اين آيه، دلالت بر استمرار مى‌كند. از اول هم شيطان در برابر عقل و وحى الهى ضعيف بود. بنابراين، اگر كسى در جنگ با شيطان شكست بخورد، در حقيقت در جنگ با دشمنى ضعيف شكست خورده و بايد خيلى ضعيف النفس باشد تا دشمنى ضعيف او را شكست دهد.
حال اگر دشمن، ضعيف است چرا به اين نبرد، جهاد اكبر گفته‌اند؟ پاسخ اين است كه چون ميدان جهاد با شيطان و ابزار اغواى او، يعنى هواى نفس بسيار وسيع است و غنيمت يا غرامتى كه در اين جنگ نصيب يا دامنگير انسان مى‌شود بسيار مهم است. هر جنگى در جهان طبيعت رخ دهد هم غنيمتهايش محدود است و هم غرامتهايش، ولى غنيمتهاى جهاد با شيطان و نفس اماره نامحدود و غرامتهايش نيز جبران‌ناپذير است؛ زيرا انسان در نبرد با شيطان، يا شرف و شرع را حفظ مى‌كند يا آنها را از دست مى‌دهد، از اين جهت جنگ، جنگ اكبر است و براى انسانى كه ورزيده نيست، جنگ با دشمن درون، گر چه ضعيف باشد، دشوار است. وگرنه به لحاظ دشمن اگر سنجيده شود، جنگ بزرگى نيست. انسانى كه عقل دارد و به وحى تكيه كرده و به ركن وثيق عنايت الهى وابسته شده شكست نمى‌خورد.
از اين رو اميرالمؤمنين (صلوات اللَّه عليه) فرمود:
شما در برابر شيطان صف آرايى كنيد. مسائل علمى و برهانى را در جبهه مغالطات، و ترس از خدا را در جبهه تهديد او و ترس از دنيا، و اميد به وعده و بهشت الهى را در جبهه زرق و برق فريباى شيطانى قرار بدهيد؛ يعنى او از سه راه، حمله مى‌كند پس شما هم در سه جبهه دفاع كنيد. «١» معيار راه خدا روزى جوانى از حضور پيغمبر (ص) مى‌گذشت. عده‌اى كه در محضر آن حضرت بودند ديدند اين جوان نيروى قابل توجهى دارد. عرض كردند: اى كاش او در راه خدا قدم بر مى‌داشت! آن‌