هزار و يك نكته - مجید غلامرضا و همکاران - الصفحة ١٠٣
در نهايت شادمانى و رضايت ايشان را ترك مىگفت. هيچ كس به سعه صدر او نبود. حتى بر مستحق، يك كلمه زشت اداء نمىكرد. خطا كار را جز به احسان پاداش نمىداد و اين همان خلق عظيمى است كه از پيامبر عظيم الشان اسلام به ارث برده بود.
گستردگى خرد و حافظه ميرزا مساله شگرفى است كه انديشهها را به حيرت فرو مىبرد.
ميرزا اگر كسى را يك بار مىديد، حتى پس از بيست سال به محض ديدار مجدد او را مىشناخت.
گاه مىشد به حديث يا عبارتى فقط يك نگاه مىانداخت و سرش را از روى متن برمىداشت و آنرا از حفظ مىخواند. كتاب «ابواب الجنان» را كه به خاطر برخوردارى از سجع و قافيه فراوان، از مشكلترين متون است، با دوبار خواندن حفظ كرده بود. بيشتر قرآن را از حفظ داشت. تمام دعاهاى ماه رمضان و ساير اوقات، و نيز زيارات همه مشاهد ائمه را از بر مىخواند. ديده نشد بود كه در هنگام زيارت با خود كتابى ببرد. در ضمن زيارتش را هم بسيار طولانى به انجام مىرسانده است.
سياست مداران آن روز از سلاطين و وزراء در حيرت از خرد او بوده و همگى به تدبير و انديشه كاملش اذعان داشتند. هر كه با او همنشين شده بود، خويشتن را كوچكتر از او يافته بود. هيبتى همچون هيبت انبياء داشت، حتى فرزندانش نزد او اين هيبت را حس مىكردند و اين يك موهبت الهى است كه برخى از مومنان از چنين صلابتى برخوردارند. «١» برخى از فضايل اخلاقى آيه اللَّه العظمى اراكى آيه اللَّه مصباح يزدى درباره شخصيت اخلاقى ايشان فرمودند:
«ايشان بسيار ساده زندگى مىكردند موارد زيادى پيش آمده بود كه وجوهى به ايشان تقديم كرده بودند و ايشان از گرفتنش اجتناب داشتند و به اندازهاى كه حداقل نياز زندگيشان را تامين كند، آن هم تحت عناوين خاصى استفاده مىكردند و يك زندگى توام با قناعت و زهد و سادگى داشتند و عمرى رابه نزاهت از آلودگى به دنيا و هوسهاى مادى و دنيوى سپرى كردند و همچنين در تهذيب اخلاق و مبارزه با هواى نفس زبانزد عام و خاص بودند و كسى كه با ايشان كمترين معاشرتى داشت متوجه مىشد كه ايشان موفق شدهاند بر هواى نفس غالب شوند و نفس