اجراى همان احكام استنباط شده، ولايت اجتماعى و اداره جامعه مسلمين را تداوم مى‌بخشند.
«اجتهاد» عبارت است از تلاش فقيه براى دريافت احكام خداوند از منابع معتبر دين يعنى كتاب و سنت و اجماع و عقل. «كتاب» و «سنت»، وحى مدون و مجسم، دو منبع اصلى براى دريافت احكام و سنت ثابت الهى مى‌باشند كه حجّيت منبع سوم يعنى «اجماع»، به اين دو منبع برمى‌گردد؛ زيرا كه ارزش اجماع، فقط به جهت كشفى است كه نسبت به سنت دارد نه اينكه در قبال سنت، خود منبعى مستقل براى احكام دين باشد و از اين رو، اگر اجماعى نتواند اين نقش كاشفيت را ايفا كند، از نظر فقهى، فاقد ارزش است.
منبع چهارم اجتهاد، همان «عقل» است كه از جهتى مانند اجماع، وسيله‌اى است براى فهم احكام از دو منبع كتاب و سنت و از جهت ديگر، خود منبعى مستقل مى‌باشد و لذا به طور كامل، نحوه حجيت عقل، با نحوه حجيت اجماع كه به سنت بر مى‌گردد، فرق مى‌كند و با اين تحليل مى‌توان گفت كه منابع اجتهاد، سه اصل است نه چهار اصل.
وجود مطلقات و مقيدات و عمومات و مخصصات، و همچنين نفوذ روايات مجعول در مجموعه‌هاى حديثى، فقيه را نيازمند كاوش‌هاى دقيق علمى مى‌نمايد. «علم اصول»، دربردارنده مجموعه قواعدى است كه فقيه را در استنباط احكام الهى مدد مى‌رساند و بدون استعانت از اين قواعد كه سرشار از ظرافت‌ها و دقت‌هاى عقلى است، فقيه هرگز نمى‌تواند وحى خالص و ناب را ادراك نمايد. عقل از اين جهت، همانند نور است كه واقعيات را نشان مى‌دهد؛ نور، نه چيزى را بر واقعيات جهان مى‌افزايد و نه چيزى را از آنها مى‌كاهد، بلكه آنچه را كه هست روشن مى‌سازد و از اين رو مى‌توان درباره نور چنين گفت كه نور، محقق اشياء است نه مغيّر آنها.
البته در بحث‌هاى فيزيكى، براى نور، خاصيت تغيير برخى از اوصاف اشياء را مى‌توان قائل شد.
اما از آن جهت كه عقل، منبعى مستقل و در عرض دو منبع كتاب و سنت است، نقش اساسى و مهمى را ايفا مى‌كند؛ اگر چه دايره‌اش محدود به مستقلات و غيرمستقلات متلازم است كه از ناحيه شرع، تلازم آن كشف شده است. بدين ترتيب، عقل در دامن شريعت، همانند چراغى است كه هم جايگاه خود را ارائه مى‌كند و هم دامنه وحى را در افق خود روشن مى‌سازد.
از آنچه گذش هزار و يك نكته ٢١٨ فلسفه بلاها و شرور در قرآن و روايات ص : ٢١٦ ت، اين نتيجه حاصل مى‌گردد كه عقل، در مقابل دين نيست، بلكه يكى از منابع معتبر آن است و هيچ گاه ممكن نيست كه عقل ناب و خالص، در برابر دين قرار گيرد؛ و