هزار و يك نكته - مجید غلامرضا و همکاران - الصفحة ١٥١
بنابراين وجه شباهت در اين تشبيه بى اثر بودن و نابودى عمل است؛ در اين آيه منّت و آزار در انفاق به ريا تشبيه شده است، چون ريا ضد اخلاص است و منت نهادن و اذيت كردن در انفاق نيز با اخلاص منافات دارد. منتها فرق اين دو اين است كه انفاق و بخشش رياكار از همان اول باطل است، چون قصدش غير خدا و خود نمايى است. ولى صدقه و بخشش منت گذار و آزار دهنده از اول درست انجام مىشود، ولى بعداً به وسيله منت و به رخ كشيدن، عمل باطل و نابود مىشود. لذا از امام صادق (ع) روايت شده كه فرمود: نگهدارى عمل، از خود عمل مشكلتر است و عمل خالص آن است كه قصدت اين نباشد كه تو را برابر آن عمل تعريف و توصيف كنند و فقط انگيزه ات خدا باشد و بس. «١» توبه حقيقى توبه واقعى و حقيقى عبارت از «نصوح» يعنى خالص بودن است كه در اين زمينه قرآن كريم مىفرمايد:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً.
اگر توبه، فراگير باشد و انسان از همه خلافها توبه كند و نصوح يعنى خالص باشد، آنگاه لغزشهاى گذشته بخشوده مىشود و انسان تائب به منزله بىگناه است:
التَّائِبُ مِنَ الذَّنْبِ كَمَنْ لا ذَنْبَ لَهُ.
چون به گناه، «ذنب» مىگويند و معناى «ذَنْب» با «ذَنَب» نزديك است. ذَنَب دنباله يا دم است و گناه را نيز چون «ذنب» يعنى دنباله دارد و انسان را رها نمىكند و عقوبت به بار مىآورد ذَنْب گفتهاند، و چون عقوبت، نتيجه كار است و در آخر آن، تحقق پيدا مىكند از اين جهت به آن عقوبت مىگويند. اما با توبه، دنباله گناه قطع مىگردد. به هر تقدير گناه، مانع راه است و اولين مرحله از مانع زدايى براى سالكان راه، گناه زدايى است.
نشانه زهد نشانه زهد در سوره «حديد» آمده است: «لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ».
اگر كسى خواست بفهمد به مقام زهد رسيده و به قرارگاه آن بار يافته است يا نه، نشانه آن اين است كه نه هنگام آمدنِ متاع دنيا خوشحال شود و نه هنگام رخت بربستن آن نگران گردد.