جهاد در آيينه روايت(ج2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٤٦٥
آرايش نظامى:
نيروها ١ تاكتيك:
موارد ١، ٢ صلح حديبيه: ٣ فرمانده كل قوا (پيامبر (ص)):
تاكتيك در صلح حديبيه ٣ فرمانده كل قوا (على ع):
شيوه در جنگ ١ نيروها:
آرايش ١؛ تقدم ى اطلاعاتى ٢؛ اعزام ى نفوذى ٣ ٤٩١- ٢٩٤- وَ عَنْهُ (ص)، أَنَّهُ رَخَّصَ فِي احْتِفَارِ الْخَنْدَقِ عِنْدَ نُزُولِ الْجَيْشِ، وَ ذَكَرَ احْتِفَارَ رَسُولِ اللَّهِ (ص) الْخَنْدَقَ.
(مستدرك الوسائل، ١١/ ١٢٧، ح ١٢٦١٧)
و از پيغمبر (ص) روايت كرده كه اجازه داد در محل اردوگاه لشكر خندقى كنده شود. وى همچنين شركت رسول خدا (ص) در كندن خندق را ذكر نموده است.
١. ايجاد موانع پيشگيرى از هجوم دشمن: وقتى رسول خدا (ص) از حركت قواى دشمن به سمت مدينه خبردار شدند، با توجه به متوازن نبودن نيروهاى دو طرف و نامتقارن بودن جنگ، سياست دفاعى و دفاع از شهر را بر گزيدند و به حفر خندق دستور دادند. ايجاد كانال و خندق، كه در مرحله اول از ورود نيروهاى سواره جلوگيرى مىكند و عبور پياده نظام را نيز به تأخير مىاندازد، ظاهراً در عربستان بى سابقه بوده و به پيشنهاد سلمان فارسى، از اين روش دفاعى استفاده شده است.
أَنَّهُ رَخَّصَ فِي احْتِفَارِ الْخَنْدَقِ عِنْدَ نُزُولِ الْجَيْشِ ٢. شركت رسول خدا (ص) در كار حفر خندق: پيامبر اسلام (ص) به عنوان فرمانده كل قوا همانند بقيه نيروها در كندن خندق شركت كرد و اين در حالى بود كه آن حضرت هدايت جنگ و عمليات نيروهاى سپاه اسلام را بر عهده داشت. اين حضور هم بهتقويت روحيه رزمندگان كمك مىكرد