جهاد در آيينه روايت(ج2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٤٠٢
١. آرايش نيروها در ميدان جنگ: امام على (ع) نيروهاى خودش را به سه بخش تقسيم مىكرد و گروهى را مأمور سمت راست سپاه، گروهى را مأمور سمت چپ مىنمود و گروهى را در قلب لشكر مأموريت مىداد. براى هر گروه نيز رابطى تعيين مىكرد. كه وظيفه ايجاد و ارتباط و هماهنگى نيروها با فرماندهى را بر عهده داشت.
أَنَّهُ كَانَ إِذَا زَحَفَ جَعَلَ مَيْمَنَةً وَ مَيْسَرَةً وَ قَلْباً يَكُونُ هُوَ فِيهِ، وَ يَجْعَلُ لَهَا رَوَابِطَ ٢. قرارگاه اصلى و تاكتيك فرماندهى در محل اشراف به نيروهاى تحت امر: محل استقرار فرمانده بايد به گونهاى باشد كه بر سپاه خويش احاطه داشته باشد. در شيوه آرايش نظامى گذشته بهترين محل استقرار فرمانده، در قلب سپاه بوده. علاوه بر آن قلب سپاه خطيرترين وظيفه را بر عهده داشته و خطرناكترين محل بوده است؛ فرمانده بايد همچون ديگران و حتى بيش از آنها در صحنههاى خطر حضور داشته باشد و محل استقرار او به گونهاى باشد كه متهم به ضعف و سستى نشود. از امام على عليهالسلام نقل مىنمايند: او همواره در قلب سپاه حضور داشت.
قَلْباً يَكُونُ هُوَ فِيهِ ٣. ضرورت تعيين فرمانده مستقل براى جناحهاى مختلف سپاه: حضرت براى هر يك از گروههاى سپاه فرماندهى را تعيين مىكرد. علاوه بر وجود مأمور رابط هر يك از گروهها با فرمانده كل، هر گروه فرماندهاى داشت كه در بين آنها حضور داشت. اين عملكرد نشان آن است كه برخى مواقع تصميمگيرى از فرمانده كل به فرمانده ميانى محول مىشود و او بايد بر اساس شرايط نيروها و موقعيت نظامى خويش تصميمگيرى كند.
وَ يُقَدِّمُ عَلَيْهَا رِجَالًا ٤. پايين آوردن صدا در صحنه كارزار: حضرت (به سربازان) در صحنه نبرد دستور مىداد صداىخود را پايين بياورند. همانطورى كه در برخى روايات ديگر آمده است. اين دستور عامل كاهش اضطراب و تقويت روحيه اعتماد به نفس سربازان مىشود.
وَ يَأْمُرُ النَّاسَ بِخَفْضِ الْأَصْوَاتِ ٥. توجه به دعا در صحنه كارزار: حضرت مردم و سربازان خود را امر مىكرد كه در صحنه كارزار از دعا غافل نشوند.
اهميت اين عامل در تقويت روحيه سپاه و كم شدن غرور و يأس قابل انكار نيست،