إرشاد القلوب ت مسترحمی - دیلمی، حسن بن محمد - الصفحة ٢٧٩ - باب پنجاه و سوم در عقل و چگونگى خلقت و آثار آن

با يتيمان هم بازى شدند و خانه‌هائى كه با هزاران زحمت بنا نموديد و ساختيد دشمنانتان در آنها مسكن گرفتند، اين بود خبرهاى ما، خبرهاى شما چيست؟ گوينده‌اى گفت: پاره و پوسيده شد كفنهاى ما و پراكنده گرديد موهاى ما، و قطعه قطعه شد پوست بدنهاى ما، و حدقه چشمهاى ما بر صورتمان افتاد، و شكل و هيكل ما بصورت زشت و زننده‌اى در آمده، و آنچه را كه (در زنده بودمان) پيش فرستاده بوديم نتيجه آن را يافتيم و آنچه را كه انفاق كرديم بهره برديم و آنچه را كه (بارث) واگذارديم ضرر و زيان آن را ديديم، و همگى ما گرو اعمال خود هستيم و اميد بغفران و عفو و كرم و امتنان الهى داريم.

باب پنجاه و سوم در عقل و چگونگى خلقت و آثار آن‌

مرويست از حضرت امير المؤمنين ٧ از حضرت رسول ٦ كه ميفرمود: خداى تعالى خلق فرموده عقل را از نور مخزون و مكنونى كه گذشته بود در علم خودش، كه بر آن اطلاع پيدا ننموده هيچ پيغمبر مرسلى و نه ملك مقرّبى، و قرار داد علم را نفس او، و فهم را روح او، و زهد را سر او، و حيا را چشم او، و حكمت را زبان او، و رأفت را دهان او، و ترحم را قلب او، و او را قوت داد بده صفت، يقين، ايمان، راستگوئى، سكينت و وقار، رفق و مدارا، تقوى، اخلاص، قناعت، تسليم و رضا، شكر، سپس باو فرمود: پيش بيا؟ پيش آمد، و فرمود:

عقب برو؟ عقب رفت، و فرمود سخن بگو؟ گفت الحمد للَّه الذى ليس له ضد و لا مثل و لا شبيه و لا كفو و لا عديل الذى كل شى‌ء لعظمته خاضع ذليل‌