فلسفه اخلاق - جمعى از نويسندگان - الصفحة ١١٤ - تعريف مسئوليت اخلاقى

تعريف مسئوليت اخلاقى‌

بعضى مسئوليت اخلاقى را به معناى قابليت مدح و ذم اجتماعى دانسته‌اند.[١] بعضى ديگر مسئوليت اخلاقى را به معناى توانايى و قابليت توضيح و تفسير يك رفتار يا يك صفت،[٢] و عده‌اى آن را به معناى پاسخگوبودن فرد- زمانى كه بتواند اهداف خود را آزادانه انتخاب نموده، بر اساس آن رفتار نمايد- دانسته و معتقد شده‌اند كه فرد تنها در اين صورت در برابر فعل خود مسئول خواهد بود.[٣]

براى مسئوليت اخلاقى معانى ديگرى نيز بيان شده است؛ مانند «در معرض مجازات‌بودن» يا «مسئوليت در برابر خداوند كه نتيجه آن مجازات و كيفر اخروى است».[٤] اما مى‌توان گفت تعريف‌هاى پيش‌گفته، به نوعى بيان پيامدهاى مسئوليت اخلاقى است كه در تعريف مسئوليت اخلاقى گنجانده شده است. تعريف مسئوليت اخلاقى و تفكيك آن از ديگر مسئوليت‌هاى انسان، با توجه به منشأ و هدف مسئوليت اخلاقى، امكان پذير است.

مسئوليت اخلاقى همانند هر مسئوليتى مبتنى بر وظايف اخلاقى است. زيرا مسئوليت، هميشه با وظيفه، برابر مى‌نشيند. منشأ وظايف يا الزام‌هاى‌اخلاقى- همان‌طور كه در بحث واقع‌گرايى اخلاقى گذشت- از رابطه فعل انسان و هدفى كه از انجام آن فعل به‌دست مى‌آيد، حاصل مى‌شود.

[١] -

١. see. P. F. S trawson" Freedomand Resentment" P. ٥٢- ٥١

[٢] -

٢. SeeJohn Martin, Fischer Recent Workon Respon sibilityJou rnalof Ethics, v. ٠١١, No ١., P. ٤٩.

[٣] -٣ .FischerJohn Martin ,Ib id .P .٥٩ .

[٤] - بنگريد به: محمد تقى مصباح يزدى، فلسفه اخلاق، تحقيق و نگارش احمدحسين شريفى، ص ١٢٠؛ احمد ديلمى، اخلاق اسلامى، ص ٧٤