فلسفه اخلاق - جمعى از نويسندگان - الصفحة ١١٢ - انواع مسئوليت
انواع مسئوليت[١]
الف) مسئوليت فردى (شخصى)
مسئوليتى است كه فرد نسبت به انجام وظيفه خود به عهده دارد. اين مسئوليت ممكن است در برگيرنده مسايل گذشته، حال يا آينده باشد. وقتى گفته شود مأمور نجات غريق يا خلبان، مسئول سلامتى شناگران يا مسافران است، مسئوليتى كه بر عهده اين دو شخص نهاده شده، ويژه زمان حال و آينده است؛ يعنى يكى عهدهدار تضمين سلامتى شناگران و ديگرى مسئول جان مسافران است. اما اگر بگوييم خلبان مسئول مرگ عدهاى از مسافران است، به مسئوليت گذشته وى اشاره كردهايم. اين را در اصطلاح مسئوليت ويژه گذشته مىناميم.
ب) مسئوليت گروهى
مسئوليت گروهى ممكن است به معناى مسئوليت گروهها در برابر يكديگر، يا در برابر افراد باشد. اين نوع مسئوليت نيز ممكن است ناظر به حال، آينده يا گذشته باشد.
هر يك از مسئوليت هاى فردى (شخصى) و گروهى كه ناظر به حال، آينده يا گذشته باشد،
[١] - بعضى مسئوليت را به علّى و انسانى تقسيم مىكنند. مسئوليت« علّى» عبارت است از: رابطه ميان دو پديده كه اولى علت فاعلى يا زمينه ساز پديده دوم باشد؛ مثلا وقتى گفته مىشود« اتصال سيم برق، مسئول( موجب) آتشسوزى بود.» بدان معنا است كه اتصال سيم برق علت آتشسوزى بوده است. اين نوع مسئوليت در مبحث مسئوليت اخلاقى، كاربرد ندارد. زيرا اگر يك روز عصر به خانه برگرديد و مشاهده كنيد كه پارچ بلورين مورد علاقه شما شكسته و تكههاى آن بر سطح پذيرايى خانه پخش گرديده است و به شما بگويند اين واقعه در اثر مزاحمت يك ميهمان ناخوانده رخ داده است، قضاوت بسيار متفاوتى خواهيد داشت؛ تا اينكه گفته شود پريدن گربه موجب افتادن پارچ شده است. با اينكه هم گربه و هم ميهمان هر دو مسئوليت علّى دارند، اما شما مسئوليت اخلاقى را تنها متوجه ميهمان خواهيد دانست.( بنگريد به: مايكل جئ، زيمرمن، مسئوليت، ترجمه، محمد تقى اسلامى؛ فلسفه اخلاق، مجموعه مقالات برگرفته از دائرةالمعارف فلسفه اخلاق)، ويراسته لارنس سى، بكر، مرى بكر، ترجمه جمعى از مترجمان، ص ٩٧