فلسفه اخلاق - جمعى از نويسندگان - الصفحة ١٣٢ - ٣ در برابر ديگران

١. مسئوليت در برابر خدا

بى‌ترديد انسان در برابر خدا مسئول است. زيرا همه چيز از آن خدا است. مالك حقيقى همه نعمت‌هاى مادى و معنوى انسان، حتّى اراده و اختيار او، خدا است. پس خدا حق دارد در برابر چيزهايى كه به انسان داده، سؤال كند. انسان نيز وظيفه دارد در برابر نعمت‌هاى الهى پاسخگو باشد.

قرآن مى‌فرمايد: «آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمين است، ازآن اوست.»[١] و در آيه ديگر مى‌فرمايد: «سپس در همان روز است كه از نعمت [روى زمين‌] پرسيده خواهد شد.»[٢]

٢. در برابر خود

از نظر قرآن انسان در برابر خود مسئول است. مسئوليت هدايت و گمراهى‌هر انسانى در وهله نخست به خود او برمى‌گردد.[٣] هر يك از اعضا و جوارح ظاهرى و باطنى انسان، بازخواست خواهند شد.[٤] در روز قيامت اعضا و جوارح انسان بر عملكرد آدمى شهادت خواهند داد.[٥]

٣. در برابر ديگران‌

از نظر اسلام مسئوليت اخلاقى انسان در برابر ديگران از شئون و شاخه‌هاى‌مسئوليت اخلاقى انسان در برابر خدا است. انسان علاوه بر اينكه بايد به مصالح خويش بينديشد، در برابر ديگر افراد جامعه و هم‌نوعان خود نيز مسئول است. وظيفه بزرگ امر به معروف و نهى از منكر كه در رديف نماز و روزه و حج و جهاد قرار دارد، به خوبى اهميت اين وظيفه و مسئوليت‌

[١] - لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي اْلأَرْضِ.( بقره( ٢): ٢٥٥)

[٢] - ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ.( تكاثر( ١٠٢): ٨)

[٣] - لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها لَها ما كَسَبَتْ وَ عَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ ....( بقره( ٢): ٢٨٦)

[٤] - وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا.( اسراء( ١٧): ٣٦)

[٥] - الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى‌ أَفْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ.( يس( ٣٦): ٦٥)