فلسفه اخلاق - جمعى از نويسندگان - الصفحة ٧٤ - ب) مطابقت با قانون عقل
٢. ويژگى ديگر فعل اخلاقى از نظر كانت اين است كه علاوه بر مطابقت با تكليف (امر مطلق) بايد نيّت فاعل نيز در انجام فعل، فقط اداى تكليف باشد و هيچ انگيزه ديگرى در آن دخالت نداشته باشد. بنابراين بين كارى كه مطابق تكليف انجام شود و كارى كه براى تكليف انجام شود تفاوت است. در يك نگاه اعمالى را كه از انسان به طور اختيارى صادر مىشود، مىتوان به سه دسته تقسيم كرد:
الف) افعالى كه براى نفع و مصلحت شخصى انجام مىگيرد.
ب) افعالى كه تنها براساس اميال طبيعى آدمى تحقق مىيابد.
ج) افعالى كه تنها براى اداى تكليف انجام مىگيرد و نه از سر ميل طبيعى يا مصلحت شخصى.
كاسبى كه با همگان درستكارانه رفتار مىنمايد و انگيزه او از درستكارى، رونق كسب و كارش مىباشد، هرچند مطابق تكليف عمل مىكند، انگيزه اداى تكليف ندارد. از اين روى كار او اخلاقى نيست. همچنين آدمى داراى اميالى طبيعى است؛ مثلًا به طور طبيعى به حفظ جان خود تمايل دارد. از طرف ديگر حفظ جان نيز خود يك تكليف اخلاقى به شمار مىرود و مثلًا خودكشى به لحاظ اخلاقى ممنوع است. حال كسى كه در مراقبت از جان خود براساس همان ميل طبيعى عمل مىكند و مثلا دست به خودكشى نمىزند، اين رفتاراو در حفظ جان خود، ارزش اخلاقى ندارد. به همين دليل رفتارهاى ديگرى، نظير فداكارى مادر براى فرزند- كه از عواطف مادرى است- ارزش اخلاقى ندارد.
كانت مىگويد بايد ارزش افعال را بدون حضور اينگونه تمايلات طبيعى تعيين نمود. فرد نااميدى را در نظر بگيريد كه از فشار مشكلات زندگى، زندگى در نظرش چنان تيره و تار شده كه ديگر نه تنها ميلى به حفظ جان خود ندارد، بلكه مىخواهد به زندگى خويش خاتمه دهد. با وجود اين وى هنوز تكليف دارد كه جان خود را حفظ كند و به حيات خود ادامه دهد. در اين صورت است كه افعال او در مراقبت از جان خود ارزش اخلاقى دارد. زيرا انگيزه وى در اينجا نه مصلحت و نفع شخصى است و نه ميل طبيعى. كانت معتقداست هر چه انسان در اعمال