الشرع و القبيح ما قبّحه الشرع.» بنابراين، اگر خداوند به دروغ‌گويى فرمان دهد، دروغ‌گويى خوب خواهد شد و اگر از راست‌گويى نهى نمايد، راست گفتن ناپسند و زشت مى‌گردد.

مدعاى مدافعان نظريه امر الهى‌

به نظر مى‌رسد كه شيخ ابوالحسن اشعرى، مؤسس و بنيان‌گذار مكتب اشاعره، نخستين متكلم مسلمانى است كه از نظريه امر الهى يا حسن و قبح شرعى دفاع كرده و در ردّ و انكار حسن و قبح ذاتى و عقلى سخن گفته است. البته پس از وى اكثر مشايخ اشاعره از او پيروى كردند. هرچند برخى از محققان اشعرى مسلك معاصر، نظير شيخ محمد عبده، آگاهانه يا ناآگاهانه، همان رأى عدليه را در اين باب پذيرفتند. در باره مدعاى اشاعره و اينكه آيا آنان، افزون بر انكار حسن و قبح عقلى افعال، حسن و قبح ذاتى (نفس الامرى) آنها را نيز انكار مى‌كنند، دو احتمال وجود دارد. برخى از محققان با توجه به ابهامى كه در كلمات پاره‌اى از اشاعره وجود دارد، احتمال داده‌اند كه آنان فقط منكر حسن و قبح عقلى افعال بوده‌اند؛ يعنى‌راه كشف حسن و قبح افعال را امر و نهى الهى دانسته‌اند. اما با تأمل در سخنان بزرگان اين مكتب به نظر مى‌رسد كه مدعاى اشاعره، عام است؛ يعنى حسن قبح عقلى و ذاتى افعال را در بر مى‌گيرد.[١] عبدالكريم شهرستانى، يكى از بزرگ‌ترين انديشمندان و عالمان اشعرى مسلك، در بيان ديدگاه اشاعره مى‌گويد: افعال انسانى داراى حسن يا قبح ذاتى نيستند، بلكه اين شرع و پيام الهى است كه «خوب ساز» يا «بدساز» است.[٢]

سيد شريف جرجانى در كتاب شرح مواقف، مدعاى اشاعره (شرعى‌بودن حسن و قبح) را به معناى تعلق مدح و ثواب يا ذم و عقاب بيان مى‌كند.[٣]

[١] - بنگريد به: على بن محمد القوشجى، شرح تجريد العقائد، ص ٣٣٧

[٢] - عبدالكريم الشهرستانى، نهاية الاقدام فى علم الكلام، تصحيح آلفرد جيوم، ص ٣٧١- ٣٧٠( القاعدة السابعة عشر)

[٣] - هو عندنا شرعى و ذلك لان الافعال كلها سواسيه ليس شئ منها فى نفسه بحيث يقتضى مدح فاعله و ثوابه و لاذم فاعله و عقابه و انما صارت كذلك بواسطه امر الشارع بها و نهيه عنها ... السيد الشريف على بن محمد الجرجانى، شرح المواقف، ص ١٨٣