فلسفه اخلاق - جمعى از نويسندگان - الصفحة ١٤٢ - ٦ مسئوليت پذيرى

مسئول نخواهد بود؟ تفاوت كار شاهزاده روسى را با تصميم اديسيس،[١] قهرمان يكى ازداستان‌هاى هومر،[٢] در داستان زير مقايسه كنيد.

در روزگاران كهن دريانوردانى كه براى صيد به دريا مى‌رفتند، ناپديد مى‌گشتند. بعد از جستجو معلوم شد كه حيوانى‌دريايى، با صداى دلنشين خود، صيادان را طعمه خود مى‌كند.

اين افراد با شنيدن صداى بسيار دل‌انگيز اين حيوان از خود بى‌خود شده، به طرف او رفته، خوراك او مى‌شدند. قهرمان داستان، اوديسيس، براى اينكه بتواند صداى بسيار خوش اين حيوان را بشنود و از طرفى بى‌اختيار به سوى او نرفته، طعمه او قرار نگيرد، دستور مى‌دهد تا او را به دكل كشتى ببندند و هنگام شنيدن صداى‌آن حيوان به فرمان او كه مى‌گويد «آزادم كنيد» گوش ندهند و ....

اگر نوكران اودسيس، بر حسب اتفاق به فرمان او گوش دهند و او را از دكل كشتى باز كنند، در نتيجه او نيز همانند سايرين، طعمه حيوان دريايى گردد، چه كسى مسئول مرگ اودسيس خواهد بود؟

٦. مسئوليت پذيرى‌

چرا انسان گاهى اوقات، با دارابودن همه شرايط مسئوليت اخلاقى، مسئوليت پذير نيست؟ به تعبير ديگر چرا بعضى از انسان‌ها از علم و عمد، خطاى اخلاقى مرتكب مى‌شوند؟ براى پايبندى انسان به اصول اخلاقى، چه بايد كرد؟ اينها مسايلى است كه انديشمندان همواره به آن توجه داشته و با طرح مباحثى در صدد پاسخ به آن برآمده‌اند.

علت پايبند نبودن انسان به اخلاق و مسئوليت ناپذيرى او را نداشتن انگيزه اخلاقى دانسته‌اند. از اين‌رو چگونگى ايجاد انگيزه اخلاقى‌همواره مورد توجه انديشمندان اخلاق بوده‌

[١] -١ .Ulysses

[٢] - هومر، شاعر معروف يونانى كه در قرن نهم پيش از ميلاد مى‌زيسته است.( بنگريد به: ايلياد هومر، ترجمه سعيد نفسى)