فلسفه اخلاق

سخن مركز

فصل يكم كليات(مفهوم، اهميت و تاريخچه فلسفه اخلاق)

1 مفهومشناسى واژه اخلاق

تفاوت اخلاق و تربيت

2 علم اخلاق

3 انواع پژوهشهاى اخلاقى

3 - 1 پژوهش توصيفى(اخلاق توصيفى)

3 - 2 پژوهش هنجارى(اخلاق هنجارى)

3 - 3 فرا اخلاق

4 تعريف و قلمرو فلسفه اخلاق

5 مسايل فلسفه اخلاق

اهميت و ضرورت فلسفه اخلاق

پيشينه فلسفه اخلاق

منابعى براى مطالعه بيشتر

فصل دوم واقعگرايى اخلاقى

واقعگرايى در مفاهيم اخلاقى

تعريف«مفهوم» و«مصداق»

اقسام مفاهيم

مفاهيم اخلاقى

ديدگاههاى مختلف در باره مفاهيم اخلاقى

جمعبندى

واقعگرايى در گزارههاى اخلاقى

پيامدهاى غير واقعگرايى در عرصه اخلاق

منابعى براى مطالعه بيشتر

فصل سوم معيار ارزش اخلاقى

1 ديدگاههاى نتيجهگرا

الف) لذت شخصى

ب) سود عمومى

2 نظريههاى وظيفهگروانه

الف) اراده يا قانون الهى

ب) مطابقت با قانون عقل

3 ديدگاه صحيح در معيار ارزش

حسن و قبح ذاتى و عقلى

ملاك تشخيص كمال مطلوب

حسن فعلى و فاعلى

تأمين ساير ملاكها در پرتو قرب الهى

منابعى براى مطالعه بيشتر

فصل چهارم نسبيت و اطلاق در اخلاق

1 تعيين موضوع اصلى بحث

1 - 1 منظور از مطلقگرايى

1 - 2 منظور از نسبىگرايى

1 - 3 تعيين معناى مورد نظر

2 دفاع از مطلقگرايى

3 نقد مطلقگرايى كانتى

3 - 1 ارائه نكردن راه حل براى موارد تعارض وظايف

3 - 2 مخالفت با عقل و فطرت انسانى

4 ادله نسبىگرايان

4 - 1 استدلال از راه وجود اختلافات اخلاقى(نسبىگرايى توصيفى)

الف) فراگير نبودن اختلافات اخلاقى

ب) بنيادى نبودن اختلافات اخلاقى

ج) منافات نداشتن با مطلقگرايى مورد نظر

د) نبود ارتباط ميان وجود اختلافات اخلاقى و نسبىبودن اخلاق

4 - 2 استدلال از راه انشايى دانستن احكام اخلاقى

انواع نسبيت اخلاقى

1 نسبيت توصيفى

2 نسبيت هنجارى

3 نسبيت فرااخلاقى

5 پيامدهاى پذيرش نسبيتگرايى

منابعى براى مطالعه بيشتر

فصل پنجم مسئوليت اخلاقى

اهميت مبحث مسئوليت

معناى مسئوليت

انواع مسئوليت

تعريف مسئوليت اخلاقى

شرايط مسئوليت اخلاقى

الف) آگاهى(علم) يا امكان تحصيل آن

ب) قدرت يا امكان تحصيل آن

ج) آزادى اختيار

معانى و كاربردهاى اختيار

يك اختيار به معناى نبود اكراه

دو اختيار به معناى نبود اضطرار

سه اختيار به معناى قصد و تعمد

شبهات پيرامون اختيار انسان

1 جبر فلسفى

2 جبر اجتماعى

3 جبر زيستى

4 جبر كلامى

قلمرو مسئوليت اخلاقى

1 مسئوليت در برابر خدا

2 در برابر خود

3 در برابر ديگران

4 در برابر ساير موجودات

مراتب مسئوليت اخلاقى

عوامل موثر در مسئوليت اخلاقى

الف) مقدار اختيار و قدرت انسان

ب) ميزان آگاهى انسان

ج) نتيجه عمل(به لحاظ كمى و كيفى)

عوامل تعيين كننده مراتب مسئوليت اخلاقى در آيات و روايات

1 تكرار عمل ناپسند و اصرار بر آن

2 كوچك پنداشتن عمل ناپسند

3 آشكارا بدى كردن(گناه علنى)

4 خشنودى از گناه

5 انجام زشتى و تظاهر به نيكى

6 مسئوليت پذيرى

براى پژوهش بيشتر

منابعى براى مطالعه بيشتر

فصل ششم دين و اخلاق

بيان ديدگاهها

1 ديدگاه تباين

يك نادرستى مسيحيت يا دين

دو قلمرو دين

سه رابطه عقل و ايمان

2 ديدگاه اتحاد(نظريه امر الهى)

مدعاى مدافعان نظريه امر الهى

بررسى ادله نظريه امر الهى

يك «مالك مطلق» بودن خداوند

نقد و بررسى

دو قبيح نبودن تكليف به«مالايطاق»

سه فعل فاعل مضطر قبيح نيست

چهار اثبات نظريه امرالهى از راه نسخ شرايع

3 ديدگاه مورد قبول

4 نيازمندىهاى دين به اخلاق

1 - 4 اخلاق و خداشناسى

2 - 4 اخلاق و خداپرستى

3 - 4 اخلاق و هدف دين

4 - 4 اخلاق و تبليغ دين

5 وابستگى هاى اخلاق به دين

1 - 5 تعريف مفاهيم اخلاقى

2 - 5 تعيين مصداق ارزشهاى اخلاقى

3 - 5 تعيين هدف ارزشهاى اخلاقى

4 - 5 ضمانت اجرايى ارزشهاى اخلاقى

منابعى براى مطالعه بيشتر

كتابنامه فارسى، عربى، انگليسى

انگليسى

فلسفه اخلاق - جمعى از نويسندگان - الصفحة ٨٥ - منابعى براى مطالعه بيشتر

پرسش‌

١. هر يك از ديدگاه‌هاى نتيجه‌گرايى و وظيفه‌گرايى اخلاقى را با ذكر مثال توضيح دهيد.

٢. معيار قراردادن لذت شخصى براى تعيين ارزش اخلاقى را با دو نمونه از نقدهاى آن بيان كنيد.

٣. توجه به سود عمومى در تعيين ارزش اخلاقى اعمال را به‌طور اجمال مورد نقد و بررسى قرار دهيد.

٤. امر مطلق كانت چيست و آيا مى‌تواند معيار كامل براى ارزيابى اخلاقى اعمال شمرده شود؟

٥. آيا مى‌توان ملاك خوبى و بدى و درستى و نادرستى اعمال را تنها در فرمان‌هاى الهى جستجو نمود؛ به‌طورى كه در وراى اين فرمان‌ها هيچ خوب و بدى وجود نداشته باشد؟

٦. حسن و قبح ذاتى و عقلى را به اختصار توضيح دهيد.

٧. ضمن تحليل يك رفتار اخلاقى چگونگى نقش نيت و شكل ظاهرى عمل در تعيين ارزش اخلاقى اعمال را بيان نماييد.

٨. چگونه مى‌توان به معيار درستى در ارزيابى اخلاقى رفتارها و صفات اختيارى انسان‌ها دست يافت؟

منابعى براى مطالعه بيشتر

١. مجتبى مصباح، بنياد اخلاق، انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى، فصل‌هاى ٦ و ٨ و ٩.

٢. پل ادواردز، فلسفه اخلاق، ترجمه انشاءاللَّه رحمتى (بخش‌هاى لذت‌گروى، ارزش و ارزشيابى و فايده گروى).

٣. منوچهر صانعى دره‌بيدى، فلسفه اخلاق در تفكر غرب (بخش دوم فصل‌هاى اول و چهارم).

٤. فرانكنا، فلسفه اخلاق (فصل دوم).

٥. ايمانوئل كانت، بنياد مابعدالطبيعه اخلاق، ترجمه حميد عنايت و على قيصرى.