فلسفه اخلاق - جمعى از نويسندگان - الصفحة ٨٤ - تأمين ساير ملاكها در پرتو قرب الهى

است و آن كاميابى عظيم است.

در روايتى از پيامبر گرامى اسلام ٦ چنين آمده است:

فيعطيهم اللَّه ما لا عين رأت و لان اذن سمعت و لم يخطر على قلب بشر:[١]

خداوند به آنان نعمت‌هايى عنايت فرمايد كه هيچ چشمى نديده و هيچ گوشى نشنيده و به هيچ قلبى راه نيافته است.

همچنين خواسته آن دسته از سودگرايان كه سود عمومى را معيار ارزش اخلاقى مى‌دانستند، در پرتو اطاعت و تقرّب به خداوند حاصل مى‌گردد. زيرا برخوردارى از فضايل و كمالات اخلاقى و رهايى از رذايل اخلاقى در سايه تقرب الهى به‌دست مى‌آيد. بر عدل، قسط، احسان و محبت نيز در اين نظريه تاكيد شده است. براساس اين معيار همچنين مى‌توان بيشترين سود را براى بيشترين افراد تأمين نمود. گذشت و فداكارى و توجه به منافع عمومى نيز از جمله عواملى است كه در مسير قرب الهى قرار گرفته است.

يكى ديگر از ويژگى‌هاى اين نظريه، اين است كه هم به نقش عقل و هم به نقش وحى در تشخيص ارزش اخلاقى توجه نموده است. چنانكه در بحث حسن و قبح عقلى و ذاتى گذشت، ارزش اخلاقى بسيارى از امور را مى‌توان از راه تعقل به‌دست آورد؛ البته عقل و وجدان براى تشخيص ارزش همه اعمال كافى نيست و به سبب محدوديت‌هاى آن به دستگيرى و راهنمايى وحى آسمانى نيازمند است. براساس اين ديدگاه وحى الهى و عقل، دو منبع اساسى در شناخت ارزش‌هاى اخلاقى‌اند و براى تشخيص ارزش‌هاى اخلاقى بايد هم به اوامر و نواهى الهى روى آورد و هم از موهبت عقل خدادادى بهره‌مند شد.

[١] - مستدرك الوسائل، ج ٦، ص ٦٣