بخش سوم، شامل دو فصل است و هر كدام از اين فصول، به ترتيب در باره نقد و بررسى اسرائيليات در سرگذشت حضرت يوشع عليه السلام و حضرت يونس عليه السلام نوشته شده است.

٤٣١. نقد و بررسى تفسير قرآن به قرآن و سير تاريخى آن‌

، حميد رضا حاجى‌بابايى، دكترى علوم قرآن و حديث، دانشگاه آزاد اسلامى (واحد علوم و تحقيقات/ تهران)، استاد راهنما: آية اللَّه ابوالقاسم خزعلى، استاد مشاور: دكتر سيّد محمّد باقر حجتى، ١٣٧٧، ٢٠٠ ص.

پاسخ به سؤالاتى از اين قبيل كه: آيا قرآن نياز به تفسير دارد؟ سِرّ اين كه اولياى الهى (معصومان)، ترجمان قرآن‌اند و به وسيله آنان، بهره علوم قرآنى به ديگران مى‌رسد چيست؟ و سؤالات ديگرى از اين قبيل، محور بحث در اين رساله را تشكيل مى‌دهد.

در اين نوشتار، در هفت فصل به موضوع پرداخته شده است:

در فصل اوّل، تاريخ تفسير از آغاز تا پيدايش، مراحل مختلف تفسير و مشهورترين مفسّران هر دوره، و خصوصيات تفسير در اين ادوار را مورد بحث قرار داده است.

در فصل دوم، روش‌هاى تفسيرى، علل پيدايش اين روش‌ها، خصوصيات روش‌هاى تفسيرى عقلى و نقلى و رمزى و تفسير به رأى، و معايب و محاسن هر يك مطرح شده است.

در فصل سوم، پيرامون معناى لغوى و اصطلاحى و نيز معناى كلمه «تفسير» در قرآن و حديث بحث كرده، و براى جلوگيرى از ابهام، در معناى لغوى و اصطلاحى «تأويل» و تفاوت بين تعبير و تفسير بحث نموده است.

در فصل چهارم، تفسير قرآن به قرآن، ريشه‌هاى قرآنى آن، ريشه‌هاى اين تفسير در نهج البلاغه و حديث را مورد نقد و تحليل قرار داده، و قرآن را مقياس صحّت و سقم احاديث معرفى نموده است.

در فصل پنجم، ويژگى‌هاى سيره پيامبر صلى الله عليه و آله و روش ائمه عليهم السلام در تفسير قرآن، نقش سنّت در تفسير قرآن به قرآن، روش انحرافى در تفسير قرآن به قرآن، و حديث «ضرب القرآن بعضه ببعض» را مورد نقد و بررسى قرار داده است.

در فصل ششم، سير تاريخى تفسير قرآن به قرآن در ادوار مختلف، و جايگاه تفسير قرآن به قرآن نزد شيخ طوسى رحمه الله را تشريح نموده است.