آشنايى با زندگى و آثار صدوق، خصوصاً كتاب من لا يحضره الفقيه و بيان هفت روش از روش‌هاى شيخ صدوق در اين كتاب كه اهمّيّت بيشترى از ساير روش‌هايش داشته، و داورى در مورد اين هفت روش مهم، از مطالبى است كه نگارنده در اين پايان‌نامه به آن پرداخته است.

بخش‌هاى سه‌گانه اين پايان‌نامه چنين است:

نخستين ويژگى، حذف اسانيد است. به نظر نگارنده، در كتاب فقيه مرحوم صدوق، به مقدار زيادى اين حذف با روش‌هاى گوناگون مشاهده مى‌شود و ميان حديث‌شناسان، در باره درستى و حجيت آن دسته از احاديث كه در كتاب بدون سند ذكر شده‌اند و يا نام راوى حديث در كتاب آمده، ولى در مشيخه، طريق خود را به آن راوى بيان نكرده، اختلاف‌نظر وجود دارد.

وى، روش ديگر شيخ را ذكر اسانيد در مشيخه بيان مى‌كند، و اين كه شيخ در مشيخه فقيه، حدود چهارصد طريق ذكر نموده و در اين بيان، به توضيح و داورى‌هاى رجالى نيز مى‌پردازد.

در مورد روش سوم نيز مى‌نويسد: «روش سوم شيخ، نوع عرضه متن حديث است كه با تأمل در احاديث كتاب، معلوم مى‌شود نمونه‌هايى از تلخيص و جمع، افزودن، اشتباه و تكرار در احاديث فقيه موجود است».

روش چهارم، فتوا دادن به احاديث است كه برخى بر آن اشكال نموده‌اند و در ضمن، هم به موضوع مبادرات فتوايى و نيز فتواهاى تقيه‌اى صدوق، در ضمنِ اين روش اشاره مى‌كند.

روش پنجم شيخ، توضيح و تبيين در ذيل احاديث است كه وى، اين توضيحات را شامل توضيح واژگان غريب، تبيين مراد از حديث، برداشت فقهى خود از حديث و توضيح سندى و رجالى مى‌داند.

روش ششم صدوق، مسئله حل تعارض احاديث است كه در آن، به دوازده روش از شيخ در فقيه، در حل تعارض احاديث اشاره مى‌كند.

روش هفتم، در باره بيان علل احكام است، كه در پاره‌اى از موارد شامل تخصيص ابواب، ايراد عبارات و احاديث از منابع مصرح و غيرمصرح، در بيان فلسفه احكام است.

٢٨٧. روش شناسى فقه الحديث‌

، داوود سليمانى، دكترى علوم قرآن و حديث، دانشكده الهيات و معارف اسلامى دانشگاه تهران، استادان راهنما: دكتر سيّد محمّد باقر حجتى‌