پاسخ به سؤالاتى از قبيل روش شيخ در اعتماد به اسناد روايات، در كتاب‌هايش چگونه بوده است؟ درجه مقبوليت متون روايات در اين كتب تا چه اندازه است؟ روش تنظيم و ترتيب مطالب و روايات در تصنيفات وى چگونه است؟ اظهار نظرها و فتواهاى صدوق در من لايحضره الفقيه چگونه سامان يافته است؟ مطالب تشكيل دهنده اين تحقيق است.

نگارنده، نوشتار خود را در دو بخش كلّى تنظيم نموده است:

بخش اوّل، در بيان سير اجمالى زندگى شيخ صدوق رحمه الله، نسب‌نامه وى، فضاى فكرى- فرهنگى عصر صدوق، معرفى حاكمان عصر صدوق، گزارشى از خاندان آل بويه، ويژگى‌هاى برخورد اين خاندان با مردم، رواج علم و دانش در اين عصر، رواج مذهب تشيع، محيط خانوادگى اين خاندان، موقعيت اجتماعى- سياسى قم به عنوان پايگاه تشيع، ارتباط قميان با ائمه عليهم السلام، نشو و نمو محدّثان قم، ذكر مسافرت‌هاى صدوق، مناظره‌هاى علمى وى، و موقعيت مرجعيت علمى اين خاندان است كه نگارنده، در اين بخش به شرح و توضيح آن مى‌پردازد.

بخش دوم رساله، در باره اين مطالب است: آثار و تأليفات صدوق رحمه الله، بحث در امالى و فن «امالى‌نويسى»، معرفى امالى صدوق، كتاب توحيد صدوق، و شروح و نمونه‌هاى چاپى آن، كتاب ثواب الاعمال، معرفى كتاب خصال، چاپ‌هاى مختلف كتاب خصال، بيان تعداد احاديث و علت تصنيف آن، بررسى اسناد روايات آن، كتاب علل الشرايع، اسناد و متون روايات، بيان ويژگى‌هاى كتاب، كتاب عيون اخبار الرضا عليه السلام، كتاب كمال الدين و تمام النعمه، علت تصنيف، بحث روايى و راوى‌شناسى كتاب، بررسى ابواب و اسناد روايات، به همراه اشكالات وارده برسند. سپس، به بررسى كتاب من لا يحضره الفقيه پرداخته، ضمن بيان علت تصنيف كتاب، شرح ساختار ظاهرى كتاب، معرفى شروح و حواشى و نسخه‌هاى آن، يك بررسى كلّى در اسناد روايات اين كتاب دارد، و به همين مناسبت، بحث در مراسيل صدوق رحمه الله نموده است. سپس، نگاهى به آراى فقهى صدوق در الفقيه دارد و در ضمن اين بحث، توضيحات ويژه مرحوم صدوق را نيز در باب اختلاف روايات و تأثير آن در باب فقه بيان داشته است.

٢٨٦. روش‌شناسى شيخ صدوق در تدوين من لا يحضره الفقيه‌

، مرتضى شوشترى، كارشناسى ارشد علوم قرآن و حديث، دانشكده الهيات و معارف اسلامى دانشگاه تهران، استاد راهنما: دكتر منصور پهلوان، استاد مشاور: دكتر سيّد محمّد باقر حجتى، ١٣٨١، ١٣٠ ص.