بخش سوم رساله، در باب لوازم تعقل و موانع آن است. روش‌هاى بارورى تعقل، توجّه به نشانه‌هاى الهى، مطالعه در خلقت انسان و آمد و شدِ شب و روز، مطالعه آفاق، توجّه به معاد، شناخت مظاهر اراده و مشيّت الهى، شناخت مظاهر و تدابير خداوندى در جهان، درس گرفتن از مَثَل‌هاى قرآنى، عبرت گرفتن از گذشتگان، پى‌جويى فلسفه احكام شريعت، و بررسى عوامل بازدارنده از تعقل از جمله بحث‌هاى اين بخش است.

بخش چهارم و پايانى رساله، به بررسى آثار تعقل و عواقب عدم آن پرداخته است.

بحث‌هاى اين بخش، عبارت‌اند از: رهاوردهاى تعقل، پيامدهاى عدم تعقل، آيين رفتار با غير متعقلان.

٢٥. استغفار و آثار آن در آيات و روايات‌

، جواد نجفى كانى، كارشناسى ارشد علوم قرآن و حديث، دانشكده اصول دين قم، استاد راهنما: آية اللَّه محمّد هادى معرفت، استاد مشاور: دكتر ولى اللَّه نقى‌پورفر، ١٣٧٩، ١٩٤ ص.

نگارنده، در طرح تحليلى- تحقيقى خود، بر آن است تا از بعضى غوامض موجود در باب توبه و استغفار، پرده بردارد.

رساله، سه فصل دارد كه فصل نخست آن، به كلّيات پژوهش، از جمله تعريف مفاهيم اخلاق و استغفار در آيات و روايات، و شرايط و آداب و مراتب استغفار پرداخته است.

فصل سوم رساله در باره آثار و موانع استغفار مى‌باشد، اين فصل نيز از دو بخش تشكيل شده، بخش اوّل، در باره آثار استغفار و بخش دوم، در باره موانع استغفار است.

آثار استغفار نيز به چند دسته تقسيم مى‌شود:

الف. آثار دنيوى، از قبيل امنيت، زياد شدن روزى، طولانى شدن عمر، افزايش قوت و نيرو.

ب. آثار اخروى، مانند استجابت دعا، قطع شدن دست شيطان، تبديل سيئات به حسنات، آمرزش گناهان و كسب رحمت الهى، رهايى از آتش جهنم و ورود به بهشت، زدوده شدن زنگارهاى گناه.

بخش دوم، در باب موانع استغفار است. تعريف «گناه» و واژه‌هاى مشابه آن، تقسيم گناه به كبيره و صغيره، معيار شناخت كبيره از صغيره، تقسيم گناه به مطلق و نسبى، و آثار گناه، شاملِ نفاق، كفر، عالمگير شدن فساد، زيبا ديدن گناه، بى‌پروايى، سلب آرامش روحى و نيامدن باران و بركات الهى، از موضوعات مطرح شده در اين فصل است.