در بخش اوّل- كه خودْ مشتمل بر دو فصل است- از حقيقت و چيستى عصمت و تاريخچه آن بحث شده، و پس از بيان معناى لغوى، به معناى اصطلاحى آن از ديدگاه متكلمان اشاعره، عدليه، و حكما اشاره كرده است. در فصل دوم، از عقيده به عصمت در چهار دين الهى زرتشت، يهود، مسيحيت و اسلام سخن گفته، تا روشن گردد كه اين عقيده، ساخته و پرداخته شيعيان نيست.

در بخش دوم، عصمت را بر عقل عرضه كرده و مباحث آن را در چهار فصل سامان داده است. امكان و سازگارى عصمت با بشريت، ادلّه منكران عصمت، ابعاد و مراتب عصمت امامان و اقوال انديشمندان شيعه در اين زمينه، عصمت و اختيار و رابطه اين دو با هم، و دلايل عقلى عصمت، از مباحثى است كه آن را مورد كاوش قرار داده است.

در بخش سوم، عصمت را بر آيينه نقل عرضه كرده و در سه فصل، به بحث در باره آن پرداخته است. عصمت امامان از ديدگاه قرآن، عصمت از ديدگاه اخبار و روايات، و پرسش‌ها و پاسخ‌ها، در اين بخش مورد بررسى و نقد قرار گرفته است.

٣٣٧. عقل و كاربرد آن در قرآن و حديث‌

، محسن احتشامى‌نيا، دكترى علوم قرآن و حديث، دانشگاه آزاد اسلامى تهران، استاد راهنما: دكتر محمّد على مهدوى‌راد، استاد مشاور: دكتر سيّد محمّد باقر حجتى، ١٣٨٠، ٢٨٤ ص.

هدف نگارنده، دستيابى به ديدگاه اسلام در باره كاربرد عقل در متون قرآن و حديث است.

در اين جهت، رساله خود را در سه بخش سامان داده است:

بخش اوّل، واژه «عقل» را در لغت و اصطلاح توضيح مى‌دهد، و از كتاب‌هايى چون العين خليل بن احمد فراهيدى و المعجم الوسيط استفاده نموده است. سپس، خلاصه مطالب گفته شده را در چهار قسمت، به شكل جدول بيان كرده، تا خواننده بدون مطالعه فصل قبلى، به نتيجه تتبع دست پيدا كند. اين جدول‌ها، شامل معانى متفاوت عقل، فعل «عَقَلَ» و معانى آن، واژه‌هاى «عقل» در ابواب ثلاث مزيد و هم‌خانواده‌ها و معانى آنها در قرون متوالى هستند. سپس، نظرات برخى مفسّران معروف اسلامى، چه سنّى معتزلى و اشعرى و چه عالم شيعى را، آورده و قول نهايى در اين باره را بيان كرده است. تعاريف اصطلاحى عقل و تقسيمات آن، و نيز خلاصه جدول‌گونه اين موارد، به همراه نظرات صدرالمتألهين شيرازى، در ادامه بحث آمده است.