، عبد اللَّه موحدى محب، دكترى علوم قرآن و حديث، مركز تربيت مدرس دانشگاه قم، استاد راهنما: دكتر سيّد محمّد باقر حجتى، استادان مشاور: حجة الاسلام دكتر احمد بهشتى و حجة الاسلام محمّد على مهدوى‌راد، ١٣٨١، ٤١٣ ص.

اين پايان‌نامه، حاصل پى‌جويى امثال و حكمى است كه به نام شخصيتى پرآوازه به نام لقمان حكيم، در منابع مختلف دينى، عرفانى، ادبى و تاريخى ثبت شده است. جايگاه لقمان حكيم در عرف جامعه اسلامى و منابع دينى نگاهى به احتمال پيوند حكمت‌هاى لقمانى با ميراثى كه از پيش از اسلام از سوى اديان براى ما به يادگار مانده، از مطالب اين رساله است.

نگارنده، پژوهش خود را، كه به ظاهر در قالب بخش‌هاى چهارگانه شكل يافته، به دو قسمت اصلى تقسيم نموده است: يكى، پيرامون حكمت و مسائل متناسب با آن؛ دوم، شخصيت تاريخى لقمان حكيم و موضوعات پيوسته بدان.

بخش‌هاى چهارگانه رساله، بدين ترتيب است:

واژه‌شناسى «حكمت» و موارد گوناگون كاربرد آن در عرف دانشوران مسلمان، نقطه آغاز پيدايش حكمت در حوزه زبان و سير تدوين حكمت‌نامه‌ها از آغاز تا اين زمان، بررسى واژه «مَثَل» در لغت و قرآن و عرف ملت‌ها به صورت عام و امت اسلام و متون اسلامى به طور اخص، گذرى بر سير تدوين امثال توسط مسلمانان از آغاز تا عصر حاضر، را در بخش اوّل، بحث نموده است.

بخش دوم و سوم را، با نزديك شدن به محور اصلى، پس از اشاره‌اى گذرا به واقعى بودن اعلام و قصه‌هاى قرآنى، به بحثى گسترده پيرامون مغايرت لقمان حكيمِ قرآنى با لقمان بن عادِ اساطيرى- كه موضوع بعضى از امثال مستهجن جاهلى است- اختصاص داده، راز انتساب سخن‌هاى ناب به شخصيت‌ها، نگاهى به احتمال پيوند حكمت‌هاى لقمانى با آموزه‌هاى حكمى مندرج در منابع اهل كتاب، لقمان در آيينه روايات و منابع اسلامى، شناسايى ابعاد شخصيت اين حكيم الهى در روايات شيعه، مقايسه لقمان با ازوپ، احيقار، بلعم باعور و الكمئون و ...، مغايرت جدى شخصيت لقمان با افراد ياد شده، را روشن مى‌سازد.

بخش چهارم، داراى تمهيدى مشتمل بر نكاتى چند است. اين فصل، كه مقصود از نگارش رساله است، شامل دسته‌بندى حكمت‌هاى قابل دسترسىِ منسوب به لقمان، در منابع اسلامى، بر اساس عناوينى است كه عموماً در حكمت عملى مطرح است.