به معناى لغوى و اصطلاحى «تفسير»، «تأويل» و «اثر»، جايگاه و رابطه تفسير و تأويل از ديدگاه دانشمندان اسلامى، تفسير عهد رسالت و سير تطور آن در دوران صحابه و تابعين تا زمان صادقين عليهما السلام، تفسير اهل بيت عليهم السلام، مبانى و منابع تفسيرى و حجيت روايات آنان در اين زمينه، بررسى ويژگى‌هاى حيات فردى و فرهنگى و سياسى و اجتماعى و مذهبى امام پنجم و امام ششم، قيام‌ها و نهضت‌ها، فرقه‌هاى مذهبى و گرايش‌هاى فكرى موجود در آن روزگاران، موضع‌گيرى صادقين عليهما السلام در برابر آنها، و دستاوردهاى تلاش آن بزرگواران.

در ادامه نيز شيوه تفسيرى امام باقر و امام صادق عليهما السلام را مورد بررسى قرار داده، و با توجّه به جنبه‌هاى گوناگون، هر يك از وجوه آن را به طور مستقل، با شواهدى همراه ساخته است. در انتهاى هر قسمت، فراوانى روايات باقرين عليهما السلام در گستره جزء سى‌ام را، با ذكر نام سوره و شماره مسلسل روايت آورده است.

در بخش ديگر- كه قسمت اصلى و عمده اين پژوهش را تشكيل مى‌دهد- رواياتى از كتب گوناگون فريقين فراهم آورده، بدين صورت كه متن احاديث هر سوره را، همراه با تحليل و بررسى و جايگاه آن در كتب تفسيرى متقدمان و متأخران بررسى كرده است.

٣٦٨. گناه و آثار آن از ديدگاه قرآن و احاديث و مذاهب و نحله‌هاى (مهم) كلامى‌

، محمود احمدى (ميانجى)، سطح ٣ تخصصى علم كلام، مركز مديريت حوزه علميه قم، استاد راهنما: حجة الاسلام عزالدين رضا نژاد، ١٣٨٢، ٢٧٦ ص.

در اين نوشتار، در شش فصل به گناه و آثار و عواقب فردى، اجتماعى، دنيوى و اخروى آن از ديدگاه قرآن كريم و روايات و نحله‌هاى كلامى پرداخته شده است.

در فصل اوّل، به تعريف موضوع و اهمّيّت و ضرورت آن، محدوده بحث و سابقه پژوهش، تاريخچه و پيشينه موضوع پرداخته شده، و اصطلاحات و واژگان كليدى، اجمالًا توضيح داده شده، و به محدوديت‌ها و موانع تحقيق نيز اشاره شده است.

عناوينى كه در فصل دوم در باره آنها بحث شده عبارت‌اند از: تعريف گناه، فرق تخلف از قوانين عادى با قوانين دينى، آيا گناه بيمارى است يا بدى؟، واژه‌هاى بيانگر گناه در قرآن، و اقوال در معيار شناخت گناهان كبيره و صغيره.

مبانى نظرى حكم مرتكب كبيره در مذاهب معروف كلامى، احكام مرتكب كبيره و اقوال مختلف مذاهب كلامى، ديدگاه‌هاى مختلف در باره جاودانگى عذاب، آثار گناه در قرآن‌