اين را در ركعات نماز بخوانيم و توجه داشته باشيم به اينكه مسأله تربيت و ربوبيت- كه درجه اعلاى آن مخصوص به خداى تبارك و تعالى است و دنبال آن منعكس مى‌شود در انبياى عظام و به وسيله آنها به ساير انسانها- اين در آن پايه از اهميت بوده است كه دنبال‌ «لِلَّهِ»، «رَبِّ الْعالَمِينَ»، مربّى عالمين آمده است. و باز در همين سوره مى‌خوانيد كه غايت تربيت، حركت در «صراط مستقيم» است. و منتهى‌ إليه اين صراط مستقيم؛ كمال مطلق است، اللَّه است. دعوت شده است كه ما تحت تربيت انبيا برويم و تحت تربيت بزرگان از اوليا واقع بشويم، تا آنها ما را هدايت كنند به راه مستقيم. و هر روز چندين مرتبه از خداى تبارك و تعالى بخواهيم كه ما را هدايت كند به صراط مستقيم، [١] نه راه چپ، و نه راهِ راست: غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ‌ [٢] ما بايد توجه به اين معنا داشته باشيم كه موجودى هستيم كه اگر خود رو بار بياييم؛ بدترين موجودات و منحطترين موجودات هستيم. و چنانچه تحت تربيت واقع بشويم و صراط مستقيم را طى بكنيم، مى‌رسيم به آنجا كه نمى‌توانيم فكرش را بكنيم؛ آنجايى كه بحر عظمت است، بحر كبريايى است.

اين سمينارها بايد دنبالش تفكر باشد، دنبالش تدبّر باشد، دنبالش اين باشد كه توجه بكنيم به وحدت كلمه، و آن وحدت كلمه؛ «للَّه» است. در «اللَّه» مجتمع بشوند. اگر انسانها در كلمه مباركه «اللَّه» مجتمع شدند و همه بتها را شكستند، به همه مقصدهاى عالى مى‌رسند- چه مقاصدى كه در اين دنيا هست براى بشر و اجتماعات بشر، و چه مقاصدى كه مقاصد بالاتر است و در عالم ديگر هست.

پيروزى حاصل وحدت كلمه و وحدت مقصد

ما تجربه كرديم در اين دو سه سال كه آن وقت كه توجه به خداى تبارك و تعالى مجتمعاً نداشته‌ايم، و لو يكى يكى هم داشتيم، نتوانستيم كارى انجام بدهيم؛ زير بار ظلمها و ستمها و فشارها بوديم و چپاولگران عالم به ما از هر طرف حمله كرده بودند، و ما

[١] سوره فاتحة الكتاب، آيه ٥: «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ‌» تو ما را به راه راست هدايت فرما

[٢] سوره فاتحة الكتاب، آيه ٦ و ٧: «صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ‌» راه آنان كه به آنها انعام فرمودى نه راه كسانى كه بر آنها خشم فرمودى و نه راه گُمگشتگان.