كه نور است و به حسب فرمايش خود قرآن نور است، نور را كسانى كه در حجاب هستند و پشت حجابهاى زياد هستند، نمى‌توانند ادراك كنند، گمان مى‌كنند كه مى‌توانند؛ لكن نمى‌توانند. تا انسان از حجاب بسيار ظلمانى خود خارج نشود، تا گرفتار هواهاى نفسانى است، تا گرفتار خودبينيهاست، تا گرفتار چيزهايى است كه در باطن نفس خود ايجاد كرده است از ظلماتى كه‌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ‌ است، لياقت پيدا نمى‌كند كه اين نور الهى در قلب او منعكس بشود. كسانى كه بخواهند قرآن را بفهمند و محتواى قرآن را، نه صورت نازل كوچكش را، محتواى قرآن را بفهمند و طورى باشد كه هر چه قرائت كنند بالا بروند و هر چه قرائت كنند به مبدأ نور و مبدأ اعلى‌ نزديك شوند، اين نمى‌شود الّا اينكه حجابها برداشته بشود و «تو خود [١] حجاب خودى» بايد از ميان بردارى اين حجاب را، تا بتوانى اين نور را به آن طور كه هست و انسان لايق است براى ادراك او، ادراك كنى. پس، يكى از انگيزه‌ها اين است كه تعليم بشود كتاب بعد از تزكيه و تعليم بشود حكمت بعد از تزكيه.

نجات از طغيانگرى در تزكيه نفوس‌

اول آيه‌اى كه به رسول اكرم، به حسب روايات و تواريخ، وارد شده است، آيه‌ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ‌ [٢] است. اين آيه اولين آيه‌اى است كه، به حسب نقل جبرئيل بر رسول اكرم خوانده است و از اول به «قرائت» و به تعلم دعوت شده است. اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ‌ و در همين سوره است كه‌ كَلَّا إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى‌، أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى‌. [٣] اين سوره اولين مورد وحى [است‌] و در اولين نزول وحى اين آيه در اين سوره وارد شده است كه‌ كَلَّا إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى‌، أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى‌. معلوم مى‌شود كه طغيان و طاغوت بودن از امورى است كه در رأس امور است و براى طاغوت‌زدايى بايد تعليم «كتاب» و «حكمت» و تَعلّم «كتاب» و «حكمت» كرد و «تزكيه» كرد. انسان اين طورى است، وضع روحى همه انسانها اين طور است كه تا يك استغنايى پيدا مى‌كند طغيان مى‌كند؛ استغناى مالى پيدا مى‌كند، به حسب همان مقدار

[١] بخشى از مصرع معروف حافظ شيرازى: «تو خود حجاب خودى حافظ از ميان برخيز»

[٢] سوره عَلَق، آيه ١: «بخوان به نام پروردگارت»

[٣] سوره علق، آيه ٦- ٧: «حقّاً كه آدمى نافرمانى مى‌كند، هرگاه كه خويشتن را بى‌نياز بيند».