طغيان پيدا مى‌كند، استغناى علمى پيدا مى‌كند، به همان مقدار طغيان پيدا مى‌كند، مقام پيدا مى‌كند، به مقدارى كه مقام پيدا كرده است طغيان مى‌كند. فرعون را كه خداى تبارك و تعالى «طاغى» مى‌گويد هست براى همين است كه مقام پيدا كرده بود و انگيزه الهى در او نبود و اين مقام او را به طغيان كشيده بود. كسانى كه چيزهايى كه مربوط به دنياست و آنها را بدون تزكيه نفس پيدا مى‌كنند، هر چه پيدا بكنند، طغيانشان زيادتر خواهد شد و وبال اين مال و اين منال و اين مقام و اين جاه و اين مسند از چيزهايى است كه موجب گرفتاريهاى انسان است در اينجا و بيشتر در آنجا. انگيزه بعثت اين است كه ما را از اين طغيانها نجات دهد و ما تزكيه كنيم خودمان را، نفوس خودمان را مصفا كنيم و نفوس خودمان را از اين ظلمات نجات بدهيم. اگر اين توفيق براى همگان حاصل شد، دنيا يك نورى مى‌شود نظير نور قرآن و جلوه نور حق. تمام اختلافاتى كه بين بشر هست، اختلافاتى كه بين سلاطين هست، اختلافاتى كه بين قدرتمندان هست، ريشه‌اش همان طغيانى است كه در نفس هست. ريشه اين است كه انسان ديده است كه خودش يك مقام دارد طغيان كرده است و چون قانع نمى‌شود به آن مقام، اين طغيان اسباب تجاوز مى‌شود، تجاوز كه شد، اختلاف حاصل مى‌شود و اين فرق نمى‌كند، از آن مرتبه نازلش طغيان است تا آن مرتبه عالى آن. از مرتبه نازلى كه دريك روستا بين افراد اختلاف حاصل مى‌شود ريشه آن همين طغيان است، تا مرتبه بالاتر و هر چه بالاتر برود طغيان زيادتر مى‌شود. فرعونى كه طغيان كرد و أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى‌ [١] گفت، اين انگيزه در همه است، فقط در فرعون نيست. اگر انسان را سر خود بگذارند، أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى‌ خواهد گفت. انگيزه بعثت اين است كه اين نفوس سركش را و اين نفوس طاغى را و ياغى را از آن سركشى و از آن طغيان و از آن ياغيگرى كنترل كند و تزكيه كند نفوس را.

مهذب نبودن نفوس منشأ اختلافات‌

همه اختلافاتى كه در بشر هست براى اين است كه تزكيه نشده است. غايت بعثت اين‌

[١] سوره نازعات، آيه ٢٤: من پروردگار برتر شما هستم.