مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٩ - عدل بشری و عدل الهی

عدل بشری و عدل الهی

ما افراد بشر، فردی از نوع خود را که نسبت به دیگران قصد سوئی ندارد؛ به حقوق آنها تجاوز نمیکند؛ هیچگونه تبعیضی میان افراد قائل نمیگردد؛ در آنچه مربوط به حوزه حکومت و اراده اوست به نهایت بیطرفی به همه به یک چشم نگاه میکند؛ در مناقشات و اختلافات افراد دیگر، طرفدار مظلوم و دشمن ظالم است؛ چنین کسی را دارای نوعی از کمال میدانیم و روش او را قابل «تحسین» میشماریم و خود او را «عادل» میدانیم.

در مقابل، فردی را که نسبت به حقوق دیگران تجاوز میکند؛ در حوزه قدرت و اراده خود میان افراد تبعیض قائل میشود؛ طرفدار ستمگران و خصم ضعیفان و ناتوانان است؛ و یا لااقل در مناقشات و کشمکشهای ستمگران و ستمکشان «بیتفاوت» است؛ چنین کسی را دارای نوعی نقص به نام «ظلم» و ستمگری میدانیم و خود او را «ظالم» میخوانیم و روش او را لایق «تقبیح» میشماریم.

خدای متعال چطور؟ آیا اولا به همان معنی که درباره بشر، عدالت، کمال است، و ظلم، نقص است، درباره ذات الهی نیز عدالت، کمال است و ظلم، نقص است؟ یا عدالت و ظلم به مفهوم رایج خود، مفاهیمی اخلاقی و مخصوص اجتماع بشری است و به اصطلاح، از مفاهیم قراردادی است و از شؤون «حکمت عملی» شمرده میشود نه «حکمت نظری»، پس، از حدود حیات بشری و حوزه اعمال اختیاری وی پا فراتر