مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٥ - اصل تفکیک

چنانکه گفته شد جنبه شرّیت آنها به حکم اینکه نسبی و اضافی است و از لوازم لاینفک وجود حقیقی آنها است، از جنبه خیریت آنها تفکیک ناپذیر است.

آنچه در اینجا لازم است بیفزاییم، مطلب دیگری است و آن، اصل همبستگی و «انداموارگی» اجزاء جهان است. جهان یک واحد تجزیه ناپذیر است.

یکی از مسائل مهم در جهانبینیهای فلسفی و علمی این است که جهان از لحاظ ارتباط و پیوستگی اجزاء چگونه است؟ آیا به صورت یک سلسله امور متفرّق و پراکنده است؟ آیا اگر قسمتی از جهان نمیبود و یا به فرض، بخشی از موجودات جهان نیست و نابود شود، از نظر سایر اجزاء جهان، امری ممکن است؟ یا اجزاء جهان همه با یکدیگر به نوعی وابسته و پیوستهاند؟

در جلد پنجم «اصول فلسفه و روش رئالیسم» درباره این مطلب بحث کردهایم.

اینجا همین قدر میگوییم که از قدیمترین دوران تاریخ فلسفه، این مطلب مورد توجه بوده است. ارسطو طرفدار وحدت اندامواری عالم است. در جهان اسلام همواره این اصل تأیید شده است. میرفندرسکی، حکیم و عارف معروف عهد صفوی با زبان شعر چنین میگوید: