مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦١ - عظمت و انحطاط مسلمین

پیروان محمّد (ص) به تعلیمی عالیتر پی برده بودند و آن اینکه:

«خدا را یاری کن تا خدا تو را یاری کند» (ان تنصروا اللّه ینصرکم و یثبّت اقدامکم) [١]. قرآن کریم به جای «خود را یاری کن» که ممکن است بوی شخصی و منفعت پرستی و حرص و آز از آن استشمام شود «خدا را یاری کن» که جنبه عمومی و انسانی و خدمت به خلق دارد گذاشته است.

امّا راز غلبه صلیب بر هلال که آقای واشنگتن ارونگ آن را قطعی و همیشگی دانسته است، مطلبی است که در ضمن این سلسله مباحث در جای مناسبی طرح خواهد شد.

منحصر به آقای واشنگتن ارونگ نیست؛ به نوشته هر نویسنده غربی، حتّی آنهایی که تا حدّی بیغرضی خود را نشان دادهاند، در این زمینه بر خوردهایم شبیه این اظهار نظر را دیدهایم. همه آنها اسلام را یک مسلک جبری میدانند؛ چیزی که هست بعضی از آنها این عقیده را دخیل در انحطاط مسلمین ندانستهاند و بعضی دیگر دخیل دانسته بلکه عامل اصلی شمردهاند.

ویل دورانت در تاریخ تمدّن پس از آنکه به مضمون آیاتی از قرآن در زمینه علم و مشیت الهی اشاره میکند و میگوید جبریگری از لوازم تفکر اسلامی است، میگوید:

«در نتیجه این اعتقاد، مؤمنان سختترین مشکلات زندگی را با قلبی مطمئن تحمّل میکردند، ولی همین عقیده در قرون اخیر مانع پیشرفت عربان شد و اندیشه آنها را از کار انداخت». [٢]

امّا گوستاولوبون معتقد است که اعتقاد به تقدیر و جبر، تأثیری در انحطاط مسلمین نداشته است و علل انحطاط مسلمین را در جاهای دیگر باید جستجو کرد.