مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٣ - ارتباط دو جهان

همنشینی انگشتگر (ذغال فروش) غبار سیاهی عارض میگردد. در آنجا مبادله وجود ندارد، نه مبادله طبیعی و نه مبادله قراردادی، مبادله و داد و ستدها اختصاص به این جهان دارد.

البته منظور از اینکه زندگی جهان دیگر، اجتماعی نیست این نیست که در آنجا هر کسی منفرد و تنهاست و کسی غیر از خود را نمیبیند و با غیر خود سر و کار ندارد؛ منظور این است که همبستگیها و تأثیر و تأثّرها و تعاون و تضادها و بده و بستانهای روحی و اخلاقی و معنوی که در این جهان هست و در نتیجه جامعه، یعنی ترکیب حقیقی از افراد تحقق مییابد و سرنوشتها به هم گره میخورد، در آن جهان وجود ندارد، و الّا در هر یک از بهشت و جهنّم، اجتماع و گرد هم زیستن هست، با این تفاوت که در اجتماع نیکوکاران انس و الفت و صفا و صمیمیت برقرار است و به تعبیر قرآن کریم برادروار بر صندلیهایی روبروی هم مینشینند [١] اما در اجتماع بدکاران تنفّر و بیزاری از یکدیگر و ناسزاگویی حکمفرماست [٢].

ارتباط دو جهان

از مطالب گذشته، تفاوتهایی که بین نظام این جهان و نظام آن جهان است بدست آمد، اکنون ببینیم ارتباط این دو جهان در چیست؟

شک نیست که بین دنیا و آخرت، ارتباط نیز برقرار است، ارتباطی بسیار شدید.

ارتباط دنیا و آخرت در این حدّ است که مانند دو بخش از یک عمر، و دو فصل از یک سالاند؛ در یک فصل باید کاشت و در فصل دیگر باید درو کرد؛ بلکه اساساً یکی کشت است و دیگری محصول، یکی هسته است و دیگری میوه آن. بهشت و جهنّم آخرت در اینجا پدید میآیند.

در حدیث است:

انّ الجنّة قیعان، و انّ غراسها سبحان اللّه، و الحمد للّه، و لا اله الّا اللّه، و اللّه اکبر، و لا حول و لا قوّة الّا باللّه [٣].