عناصر رادیو اکتیویته نام برد. این گونه عناصر به طور مداوم به عناصر سادهتری تجزیه میشوند و هنوز فعل و انفعالی که در جهت عکس آن برای از نو به وجود آوردن عنصر مرکب صورت بگیرد، شناخته نشده است. البتّه این نکته مهمترین و مشکلترین جنبه تحلیل رفتن جهان نیست، زیرا اگر چه ما فعل و انفعال دیگری در طبیعت سراغ نداریم که جریان عکس این فعل و انفعال را نشان دهد، با این حال، میتوانیم وجود چنان فعل و انفعالاتی را تصوّر بکنیم و ممکن نیز هست که در نقطه دیگری از جهان همچو عملی صورت بگیرد. ولی هنگامی که به قانون دوّم ترمودینامیک میرسیم، با مشکل اساسیتری روبرو میشویم. در حالت کلّی، قانون دوّم ترمودینامیک میگوید که اگر اشیاء جهان به حال خود گذاشته شوند، به بینظمی میگرایند و هیچ وقت سامان نخستین خود را باز نمییابند. از اینجا چنین به نظر میرسد که روزی همه جهان وضع کاملا مرتّبی داشته و هر چیز آن در محلّ مناسب خود بوده، از آن وقت تا کنون بینظمی هر چه بیشتر شده تا جایی که امروز هیچ عملی مگر یک تکان بسیار قوی نمیتواند نظم نخستین را باز گرداند». [١]

راسل پس از توضیحاتی در این زمینه چنین به سخن خود ادامه میدهد:

«... هر اندازه که در زمان هستی عالم به عقب سفر کنیم، پس از سالهای محدودی [٢]، میرسیم به مرحلهای که- در صورت صحّت قانون دوّم ترمودینامیک- پیش از آن جهانی وجود نداشته است و این عبارت از همان حالت اوّلیه است که توزیع انرژی نابرابرترین وضع ممکن را دارا بوده است.» [٣]

آنگاه به نقل سخن ادینگتون و تردید و تحیر او در اینکه در نهایت امر چه نظریهای را باید انتخاب کرد، میپردازد. ادینگتون میگوید:

«مشکل وجود یک گذشته نامتناهی، مشکل هولناکی است. این قابل فهم نیست که ما وارثان زمان مقدّماتی نامحدودی باشیم و این مسأله نیز که لحظهای وجود داشته که پیش از آن، لحظه دیگری نبوده است، خود کمتر از آن نامفهوم نیست.» [٤]

[١]. همان کتاب، ص ٩٢ و ٩٣.[٢]. در اینجا راسل به طنز در پرانتز میگوید به هر حال از ٤٠٠٤ سال بیشتر است.[٣]. همان کتاب، ص ٩٤.[٤]. همان کتاب، ص ٩٤.