مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٠٦ - ایمان به خدا و آخرت

در اینجا نکتهای هست: جهان دنیا، جهان طبیعت و ماده است، جهان علل و اسباب است، علل و اسباب دنیوی با هم در تزاحم و جنگند؛ در این دنیا «قسر» هم وجود دارد؛ لهذا کسی که هدفش دنیا باشد، تضمینی ندارد که صددر صد به مقصود برسد. تعبیری که قرآن کریم برای تفهیم این نکته انتخاب فرموده این است:

«هر قدر بخواهیم، به هر کس بخواهیم میدهیم».

ولی آنکس که در نظام روحی خودش هدف عالیتری دارد و دل به هدفهای کوچک نقد نداده است و به سوی هدف الهی گام برمیدارد و با ایمان جلو میرود، البته وی به هدف خواهد رسید زیرا خداوند ارجگزار است، کار نیکی را که تقدیم او گردد میپذیرد و مزد میدهد.

در اینجا سعی و کوشش هم شرط شده است زیرا محال است که کسی بیگام برداشتن، راهپیمایی کند و به هدف برسد.

سپس در آیه بعد میفرماید:

کلّا نمدّ هؤلاء و هؤلاء من عطاء ربّک، و ما کان عطاء ربّک محظورا [١].

«ما همه را، هم این گروه را و هم آن گروه را، از فیض پروردگارت مدد میکنیم؛ فیض پروردگار تو از کسی دریغ نشده است».

یعنی ما فیاض علی الاطلاقیم و جهان را مستعدّ فعالیت ساختهایم؛ هر کسی هر تخمی که بپاشد آن را به ثمر میرسانیم؛ هر کس که به سوی هدفی رهسپار است او را به هدفش میرسانیم.

حکمای الهی میگویند: واجب الوجود بالذات واجب من جمیع الجهات و الحیثیات است؛ لهذا واجب الفیاضیه است؛ از این رو هر کس طالب هر چه باشد، خدا او را مدد میکند. چنین نیست که اگر کسی طالب دنیا باشد خدا بفرماید تو گمراه هستی و برخلاف ارشاد و هدایت ما عمل کردهای پس ما تو را تأیید نمیکنیم. نه، چنین نیست؛ دنیا طلب هم در دنیاطلبی خویش در حدودی که این سرای اسباب و علل و تمانع و تزاحم امکان میدهد مورد تأیید و حمایت الهی است و از بذل و بخشش بیدریغ او بهرهمند میگردد.

به عبارت دیگر: جهان، سرزمین مستعدّ و مناسبی است برای کاشتن و روییدن و رشد کردن و درو کردن، بستگی دارد به اینکه انسان چه بذری برای رشد و پرورش