مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٧ - منطق اختصاصی قرآن

امّا ثمود؛ ما آنها را هدایت کردیم، سپس آنها خودشان کوری را بر هدایت ترجیح دادند.

یا آنکه پس از ذکر سرنوشت شوم و ذلّت بار فرعونیان و سقوط آنها از اوج عزّت به حضیض ذلّت، میفرماید:

ذلک بانّ اللّه لم یک مغیرا نعمة انعمها علی قوم حتّی یغیروا ما بانفسهم [١].

آن بدان جهت بود که خداوند چنین نیست که نعمتی را که به قومی داده عوض کند مگر آنکه آنها هر چه مربوط به خودشان است عوض کنند.

یا آنکه در مقام انتقاد از عقیده جبری مشرکین میگوید:

و اذا قیل لهم انفقوا ممّا رزقکم اللّه قال الّذین کفروا للّذین آمنوا انطعم من لو یشاء اللّه اطعمه [٢].

هرگاه به آنها گفته شود از روزیهایی که خداوند به شما داده انفاق کنید، میگویند:

آیا کسانی را سیر کنیم که خدا اگر میخواست خودش آنها را سیر میکرد؟ (خدا آنها را زده وگرنه خودش آنها را سیر میکرد.)

یا میگوید:

ظهر الفساد فی البرّ و البحر بما کسبت ایدی النّاس [٣].

فساد در صحرا و دریا پدید آمده به موجب آثاری که بشر از کارهای خود به دست آورده است.

سرّ مطلب چنانکه قبلًا اشاره شد این است که قضا و قدر و مشیت و اراده و علم و عنایت حقّ تعالی علّتی است در طول علل طبیعی نه در عرض آنها. تمام نظام منظّم لانهایی علل و اسباب، متّکی و منبعث است از اراده و مشیت حقّ و قضا و قدر الهی.