علیهذا دلیل عقلی به اصطلاح «روشنفکر مآبان»- مبنی بر اینکه «خداوند با همه مخلوقاتش نسبت متساوی و یکسان دارد، و از طرف دیگر حسن و قبح اعمال، ذاتی اعمال است؛ پس عمل خیر از همه مردم یکسان است و لازمه این دو «یکسانی» این است که پاداش اخروی مؤمن و غیر مؤمن یکسان باشد ..».- مخدوش است. در این استدلال، عملها و نسبت یکسان خداوند با مخلوقات در نظر گرفته شده است اما «عامل» و شخصیت او و هدف و انگیزه و سیر روحی و معنوی را که جبراً و قهراً موجب نایکسانی عملها میشود و فاصلهای در حد فاصله مرده و زنده میان آنها به وجود میآورد فراموش کردهاند؛ میگویند: برای خدا چه فرق میکند که آنکه عمل خیر انجام میدهد او را بشناسد یا نشناسد؟ با او آشنا باشد یا آشنا نباشد؟ عمل را برای رضای او انجام داده باشد یا برای مقصودی دیگر؟ قصدش تقرّب به خدا باشد یا نباشد؟

پاسخ این است: برای خدا فرق نمیکند ولی برای خود آن شخص فرق میکند، او اگر خدا را نشناسد و با او آشنا نباشد یک نوع سلوک روحی میکند و اگر آشنا باشد نوعی دیگر. اگر آشنا نباشد عمل یک بعدی انجام میدهد، عملش تنها حسن فعلی و حسن تاریخی مییابد، ولی اگر آشنا باشد عمل دو بعدی انجام میدهد و عملش حسن فاعلی و حسن ملکوتی نیز پیدا میکند و دو بعدی میگردد؛ اگر آشنا باشد خودش و عملش به سوی خدا بالا میرود و اگر آشنا نباشد بالا نمیرود. به عبارت دیگر: برای خدا فرق نمیکند اما برای عمل فرق میکند؛ در یک صورت، عمل، عملی میشود زنده و صعود کننده به بالا، و در صورت دیگر عملی میشود مرده و هبوط کننده به پایین.

میگویند خدای عادل و حکیم هرگز به جرم اینکه بندهای با او رابطه دوستی ندارد خط بطلان بر روی اعمال نیکش نمیکشد.

ما هم معتقدیم که خداوند خط بطلان نمیکشد؛ اما باید ببینیم آیا اگر کسی خداشناس نباشد عمل خیر واقعی که هم حسن اثر داشته باشد و هم حسن ارتباط، هم از نظر نظام اجتماعی خوب باشد و هم از نظر روحی عامل، از او سر میزند یا سر نمیزند؟ همه اشتباهها از آنجا پیدا شده است که ما مفید بودن اجتماعی یک عمل را برای اینکه آن عمل، «خیر» و «صالح» محسوب گردد کافی فرض کردهایم. مسلّماً اگر به فرض (البته فرض محال) کسی خدا را نشناسد و با عمل خود به سوی خدا بالا رود خدا او را باز نمیگرداند؛ اما حقیقت این است که کسی که خدا را نمیشناسد حجابی را پاره نمیکند، طوری از اطوار نفس را طی نمینماید و به سوی ملکوت خدا