مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٦ - مصائب، مادر خوشبختیها

این سوره با لحنی پر از عطوفت، خاطر شریف رسول اکرم (صلّی اللّه علیه و آله و سلّم) را که گویی از ناملایمات آزرده گشته بود نوازش میدهد، گوشزد میکند که چگونه خدا بار سنگین وی را از دوشش برداشته و سختیش را مبدّل به آسانی کرده است؛ آنگاه به شیوه علوم تجربی از یک جریان واقع شده و مشهود استنتاج کرده میگوید: «پس، با سختی آسانیی هست» یعنی از اینکه در گذشته باری بر دوش تو بود و ما آن را برداشتیم و نامت را بلند ساختیم و به تو بردباری و قدرت تحمل دادیم، چنین نتیجه بگیر که: «حتماً با هر سختی آسانیی هست.»

سپس برای تثبیت نتیجه و اطمینان دادن به قطعی بودن آن، تکرار میکند که آری: «با سختی آسانیی هست.»

نکته جالب این است که بعد از نتیجه گرفتن این فرمول کلّی، خط مشی آینده را نیز بر همین اساس تعیین میفرماید؛ میگوید:

«پس وقتی فراغت یافتی، به کوشش پرداز».

یعنی چون آسانی در شکم تعب و رنج قرار داده شده است، پس هر وقت فراغت یافتی خود را مجدّدا به زحمت بینداز و کوشش را از سر بگیر.

این خصوصیت، مربوط به موجودات زنده، بالاخص انسان است که سختیها و گرفتاریها مقدمه کمالها و پیشرفتهاست. ضربهها، جمادات را نابود میسازد و از قدرت آنان میکاهد ولی موجودات زنده را تحریک میکند و نیرومند میسازد.

«بس زیادتها که اندر نقصها است.»

مصیبتها و شدائد برای تکامل بشر ضرورت دارند. اگر محنتها و رنجها نباشد بشر تباه میگردد. قرآن کریم میفرماید:

لقد خلقنا الانسان فی کبد [١].

همانا انسان را در رنج و سختی آفرینش دادهایم».

آدمی باید مشقّتها تحمل کند و سختیها بکشد تا هستی لایق خود را بیابد. تضاد و کشمکش، شلّاق تکامل است. موجودات زنده با این شلّاق راه خود را به سوی کمال میپیمایند. این قانون، در جهان نباتات، حیوانات و بالاخص انسان صادق است.