چيست- و آيا واقعا ما مى‌توانيم اثبات جوهرى- به نام ماده المواد بكنيم كه اين حد بر او صادق باشد- جوهر هو محض قوه الصور- [١]و آيا اثبات حركت در جوهر- متوقف است بر اثبات جوهر هيولانى يا متوقف نيست- .

ما اول بايد ادله اثبات حركت در جوهر- و ادله مانعين حركت در جوهر را بفهميم كه چيست- كه از روى آنها نظريه بدهيم- كه آيا واقعا اثبات حركت در جوهر- و رفع اشكال از آن متوقف است بر اثبات هيولى- و يا آنكه امر به عكس است- يعنى اثبات هيولى متوقف است بر اثبات حركت در جوهر- [٢]و يا لا اقل بعد از اثبات حركت در جوهر- مى‌توان وجود ماده المواد- و قوه محض جوهرى را نتيجه گرفت- همان طورى كه آقاى طباطبائى در مقاله عربى فصل پنجم- مسئله هشتم نتيجه گيرى كرده‌اند و خلاصه- حركت جوهريه هيولا را احيا كرد و از سقوط نجات داد- .

٢٥-شك نيست كه قوه و فعليتى اجمالا هست- يعنى شك نيست كه هيولا به معناى اعم- چيزى است كه همه ملل او را قبول دارند- و حتى بنا بر نظريه جزء لا يتجزاى متكلمين- و بنا بر نظريه ذيمقراطيس نيز- حامل قوه و استعداد غير قابل انكار است- چيزى كه هست در نظريه متكلمين و ذيمقراطيس - شىء مقبول و مستعد له صورت جوهرى نيست- بلكه حالتى است خيلى ساده از ماده اصلى- كه همان

[١] گفتيم تنها با اثبات حركت جوهريه اثبات هيولا متصور و بلكه ضرورى است .

[٢] كما هو الحق و عجيب اينست كه صدرا در جواهر و اعراض اصلات مسأله اثبات هيولا را بر مسأله حركت در جوهر متوقف نكرده و از آثار حركت جوهريه اثبات هيولا را ذكر نكرده .