به مشقت مى‌افتد، معناى دوم روشن‌تر است؛ زيرا «اطاقه» كه در لغت، پايين‌ترين درجه توانايى و قدرت بر انجام كارى است، عرب واژه «أطاق» را در جايى به كار مى‌برد كه قدرت فاعل در نهايت ضعف باشد به طورى كه فرد با آن كار به مشقت زيادى بيفتد.

به هر حال وظيفه چنين كسى، فديه دادن است. علما ـ آنچنان كه در فقه آمده است ـ در مقدار فديه اختلاف نظر دارند. گروهى از آنان كه «اصحاب رأى» باشند، معتقدند كه مقدار آن دو مُد طعام است. شافعى معتقد است كه مقدار آن يك مد طعام براى هر روز است و اين ديدگاه مورد تأييد اماميه نيز هست. البته بسنده كردن به اين مقدار، جايز است ولى اگر كسى بتواند بيش از اين مقدار بدهد، بهتر است، خداوند مى‌فرمايد:

{فمن تَطوّع خيراً فهو خيرٌ له }

هركس بر نيكى بيفزايد، براى او بهتر است.

براى واژه تطوّع دو تفسير ديگر هم آمده است:

١ ـ اين جمله ناظر به «مطيق» بوده و مقصود آن است كه شخص ناتوان اگر بين روزه گرفتن و صدقه دادن جمع كند، بهتر است.

اين تفسير با ظاهر آيه سازگار نيست؛ زيرا فرض اين است كه پير زن و پيرمرد، جز به زحمت نمى‌توانند روزه بگيرند. آيا در اين صورت براى چنين افرادى جمع كردن بين روزه و صدقه، مستحب است؟ علاوه بر اين، چگونه ممكن است كسى كه توانايى روزه گرفتن دارد، فقط روزه برايش واجب باشد و فديه دادن براى او مستحب نباشد، اما براى پيرمرد و پير زن، كه توان روزه را ندارند روزه گرفتن با فديه دادن مستحب باشد؟

٢ ـ اين جمله در مورد كسانى است كه عذر دارند، يعنى بيماران و مسافران و مقصود اين است كه اگر اين دو گروه در ايام غير ماه رمضان روزه بگيرند، براى آنها بهتر است؛ زيرا در اين صورت فايده و پاداش روزه اضافى براى آنهاست وحرف «فاء» در عبارت :«فمن تطوّع» بر همين مطلب دلالت دارد؛ زيرا در اين صورت اين عبارت، بر انحصار وجوب در ايام معدود ماه رمضان، تفريع مى‌شود. (٢٣)

(٢٣) تفسير المنار، ج٢، ص١٥٨.