منبع كتاب «اختيار معرفة الرجال»، سخن سعد بن عبداللّه‌ اشعرى (م٣٠١) در كتاب «المقالات و الفرق» (ص١٠٠ ـ ١٠١) است، كه موضوع را با جزئيات بيشترى نقل كرده و گويد:

و كان يقول بالتناسخ... و يحلّل نكاح الرجال بعضهم بعضاً في أدبارهم، و يزعم أنّ ذلك من التواضع و الإخبات و التذلّل في المفعول به و أنّه من الفاعل و المفعول به إحدى الشهوات و الطيّبات، و أنّ اللّه‌ لم يحرّم شيئاً من ذلك. و كان محمد بن محمد بن الحسن بن فرات يقوّي أسبابه و يعضده. أخبرني بذلك عن محمد بن نصير أبوزكريا يحيى بن عبدالرحمن (بن خاقان أنّه) رآه عياناً و غلام له على ظهره، قال: فلقيته فعاتبتُه (بذلك، فقال: «إنّ هذا من اللذّات و هو من التواضع للّه‌ و ترك التجبّر...». (٢)

امروزه از اين گونه استحسانات و ملعبه قراردادن احكام شرع، فراوان رخ مى‌دهد. شنيدم كسى گفته است: «مگر ممكن است شارع غنا را با اين لذّت بخشى حرام كند! مگر مى‌شود چيز گوشنواز و دلكشى مثل غنا حرام باشد!!» اگر بنا باشد با اين ديد به احكام الهى نگاه شود، در نهايت به همان سخن و فعل محمد بن نصير نميرى منتهى خواهد شد!

يكى از استادان با سابقه و فاضل دانشگاه تهران، پس از سالها تدريس و تأليف، در مقدمه كتاب «ديات» كه به عنوان متن درسى دانشگاه نوشته و نخستين بار در سال ١٣٨٠ ش به همت انتشارات دانشگاه تهران منتشر شده، نوشته است:

از كجا معلوم است: مقصود از آيه شريفه {فاقطعوا أيديه } .بريدن دست است تا اختلاف كنيم در اين كه از بن انگشتان، يا از مچ، يا بازو و شانه؟ يا مقصود كوتاه كردن دست دزد است از دزدى؟ چنان كه غالباً اين تعبير در همين معنى به كار مى‌رود، و در اين صورت تابع اوضاع و شرايط و خصوصيات زمان و مكان است.

(٢) كتاب المقالات و الفرق (تصحيح دكتر محمد جواد مشكور، تهران، عطائى، ( ١٣٤١ش / ١٩٦٣ م) ص ١٠٠ ـ ١٠١، فقره ١٩٥؛ نيز ر.ك: الغيبة، شيخ طوسى، ص٢٦٨ ـ٢٦٩ شيخ رحمه اللّه‌ در غيبت تصريح كرده كه اين مطلب را از سعد بن عبداللّه‌ نقل مى‌كند.