٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٤ - ميراث زوجه از اموال غير منقول(١) آیة الله سيد محمود هاشمى شاهرودى

مى‌گويم: خداوند عزّوجلّ فرموده است: {آباؤكم و أبناؤكم لاتدرون أيُّهم أقربُ لكم نَفعاً فريضةً من اللّه } . و نيز فرموده است: {و أُولوا الأرحام بعضُهُم أولى ببعضٍ في كتاب اللّه‌ } . آيا اين دو آيه، جز دو فريضه هستند؟ و آيا چيزى را باقى گذاشته‌اند؟ من آن سخن را نگفتم و طاووس آن را از من روايت نكرد. قارية بن مضرب مى‌گويد: پس از آن طاووس را ملاقات كردم، گفت: نه به خدا، من هرگز اين را از ابن عباس روايت نكردم، شيطان آن را به زبان ايشان گذاشت. سفيان مى‌گويد: اين سخن را از طرف پسرش عبداللّه‌ بن طاووس ديدم، او نگين انگشتر سليمان بن عبدالملك بود و شديداً به بنى هاشم حمله مى‌كرد.

با اين اهتمام كامل به احكام ارث و دقت در فهم آنها از قرآن و مخالفت نداشتن آنها با قرآن، و ابتلاى شديد به اين احكام در صدر اسلام، و بازگشت به رأى جاهليت در محروم ساختن زنان از ارث و ارث دادن به عصبه، و مقابله مكتب امام على (ع) و پيروان او با اين بازگشت جاهلى، و شرح نكات دقيق در آيات ارث قرآن كريم و استحقاق زوج و زوجه و پدر و مادر و جلوگيرى از محروميت آنان از حقوقشان با عول و تعصيب كه به مراتب كم‌تر از محروميت زوجه از ارث اراضى است، چگونه متصور است كه حكم واقعى خدا، عدم ارث زوجه از زمين و در نتيجه محدود شدن فريضه ربع يا ثمن او دراموال منقول از قبيل لباس و كالا و محروميت او از خانه و زمين باشد، و با اين وصف، اين حكم در سخنان پيامبر (ص) و در عصر اميرالمؤمنين (ع) و قضاوتهاى او، ذكر نشود تا آنجا كه هيچ سخنى از آن به كسى مثل ابن عباس كه از شاگردان آن حضرت بود، نرسد؟ با آنكه اين مسأله از مسايل حقوق اللّه‌ يا امام نبود مانند خمس سود مكاسب تا گفته شود شايد بيان آن از سوى اولى‌الأمر براى ارفاق بر امت به تأخير افتاده باشد. بلكه اين مسأله از حقوق الناس است و اگر زوجه از زمين هيچ ارث نبرد، به ناچار اين زمين از آن ديگر وارثان خواهد بود، چگونه نسبت به اين حق ايشان در طول حكومت عادلانه پيامبر (ص) واميرالمؤمنين (ع) تفريط مى‌شد و حكم خدا بيان نمى‌گرديد و حقوق ديگر وارثان تا عهد دو امام باقر و امام صادق(ع) به زوجه داده مى‌شد؟ حتى در عهد خود اين دو امام (ع) نيز معلوم نيست كه