فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩ - ميراث زوجه از اموال غير منقول(١) آیة الله سيد محمود هاشمى شاهرودى
٢ ـ كلينى به اسناد خود از سهل ـ در وسايل آمده «و از محمد، از احمد» ـ از على بن حكم، از علاء، از محمد بن مسلم نقل كرده است:
قال أبو عبداللّه(ع): ترث المرأة الطوب: [در نسخه كافى: من الطوب [ ولاترث من الرباع شيئاً، قال: قلت: كيف ترث من الفرع و لاترث من الرباع [در كافى: من الأصل[ شيئاً؟ فقال: [در كافى: فقال لي [ ليس لها منه [ در كافى: منهم[ نسب ترث به و إنّما هي دخيل عليهم، فترث من الفرع ولاترث من الأصل و لايدخل عليهم داخل بسببها، (٣٠) امام صادق(ع) فرمود: زن از آجرها ارث مىبرد و از رباع هيچ ارث نمىبرد. محمدبن مسلم مىگويد: پرسيدم: چگونه زن از فرع ارث مىبرد و از رباع [د ركافى: از اصل [هيچ ارث نمىبرد؟ امام فرمود: زن نسبى با مورّث [در كافى: با ورثه [ندارد كه به واسطه آن ارث ببرد، زن فقط دخيل بر ورثه است؛ بنابراين از فرع ارث مىبرد و از اصل ارث نمىبرد و هيچ كس به سبب نسبت داشتن با زن، جزء ورثه نمىشود.
عين همين روايت را حميرى نيز در قرب الاسناد (٣١) از سندى بن محمد، از علاء بن زرين مستقيماً و بى واسطه از محمد بن مسلم از امام صادق(ع) نقل كرده است.
دسته سوم: رواياتى است كه دلالت بر تفصيل در ارث زوجه دارند. براساس اين روايات، زوجه از خانهها و عقار و زمينها ارث نمىبرد، ولى از قيمت ساختمان و آلات و مصالح ساختمانى ارث مىبرد. اكثر روايات ميراث زن و شوهر در اين دسته جاى دارند و لسان آنها نيز مختلف است: برخى از آنها حكم محروميت را به رباع ـ منازل ـ و زمين خانه اختصاص دادهاند، برخى ديگر عقار را به صورت مطلق آوردهاند؛ بنابر آنكه اطلاق عقار شامل هر زمينى مىشود، بعضى از آنها به محروميت زوجه از ارث قريهها نيز تصريح كردهاند، در بعضى ديگر ـ چنانكه در روايت زراره و محمد بن مسلم كه در روايات قبلى گذشت ـ به محروميت زوجه از ارث ضياع نيز تصريح شده است. در بعضى ديگر از اين
(٣٠) كافى، ج٧، ص١٢٩، ح٥؛ وسائل الشيعه، ج٢٦، ص٢٠٦، باب ٦ از ابواب ميراث الأزواج.
(٣١) قرب الاسناد، ص٥٦.