اين انگيزه اگر چه مى‌تواند مطلوب و مبارك باشد، ولى پيش نويس صلح نامه‌اى است كه حقيقتى جز تسليم بى چون و چراى دين در مقابل ظنون، بلكه اوهام و هواهاى دنياى مدرن ندارد. در بند بند اين سازش نامه، نظريات اكثرى و حتّى گاهى فرضيات علوم انسانى جهان جديد، به عنوان اصول مسلّم علم و خرد معرفي شده است. به نظر آنان دين در اين ميان راهى جز تسليم در مقابل اين سپاه ضعيف و ناتوان را ندارد، و چاره‌اى جز ارائه فهمى هماهنگ با اين نظريات از دين يافت نمى‌شود.

تاريخ انديشه ورزى روشنفكرى به روشنى گوياى اين حقيقت است كه برخى از روشنفكران جهان اسلام تا چندى پيش كه انديشه‌هاى كمونيسم و ماركسيسم عقل و دل بسيارى از مدعيان خرد را ربوده بود، چگونه درصدد انطباق آيات و روايات با نظام طبقاتى كمونيسم، اصول ديالكتيك هگلى و يا اقتصاد سوسياليسم بودند، اما امروزه بعد از فروپاشى عينى و علمى مكتب ماركسيسم اين انطباق و «عصرى نمودن فهم دين» به طنزى زننده و غم‌انگيز بدل شده است كه ياد آورى آن جز خجلت و شرمندگى براى بخشى از جريان روشنفكرى مذهبى، و اندوه و تأسف براى مؤمنان خيرخواه رهاوردى ندارد.

اين اوّلين و آخرين شكست جبهه مدافعان افراطى نظريه «عصرى شدن فهم دين» نيست. قرنهاپيش نيز برخى با ورود فلسفه يونان و اسكندريه، دلباخته و شيفته آن شدند، چنان كه درصدد انطباق با آن برآمدند، امروزه نيز گروهى آن چنان مفاهيم و آرمان‌هاى اكثرى، بلكه غير اكثرى جهان غرب را در انديشه دينى تزريق مى‌كنند كه گويا تاريخ گذشتگان را نخوانده، يا عبرتى از آن نگرفته‌اند.

به نظر نگارنده جمع ميان ثابت و متغيّر، قديم و جديد در حوزه تفكر دينى مقوله‌اى نيست كه بتوان به راحتى از كنار آن گذشت، بلكه بايد پيرامون آن انديشيد و نظريات گوناگون را كاويد و حقيقت را جست و جو نمود. غفلت از آن موجب بى پاسخى دهها سؤال پر چالش انسان معاصر مى‌گردد، چنان كه برخورد ضعيف در مقابل آن سبب طرح نظريات و تئورى‌هاى غير قابل دفاع مى‌شود. مدافعان نظريه «عصرى شدن فهم دين» به دليل